«Մարտ 1»-ի գործ. Ռոբերտ Քոչարեանի առաջին դատական ներկայութիւնը՝ իր կալանաւորումէն ի վեր

Ուրբաթ, Սեպտեմբեր 18-ին, Երեւանի մէջ տեղի ունեցաւ 2008 Մարտ 1-ի իրադարձութիւններուն առնչուող դատավարութեան նոր նիստ մը։ Ռոբերտ Քոչարեան դատարան ներկայացաւ Սէյրան Օհանեանի, Արմէն Գէորգեանի եւ Եուրի Խաչատուրովի կողքին։ Այս չորս անձերը կը մեղադրուին յատկապէս պաշտօնական լիազօրութիւնները զանցելու եւ ազդեցութիւնը չարաշահելու յանցանքներով։

Նիստը գլխաւորաբար կեդրոնացաւ Եուրի Խաչատուրովի կացութեան վրայ։ Անոր փաստաբանները կը պահանջեն դադրեցնել քրէական հետապնդումը՝ վկայակոչելով այն անձեռնմխելիութիւնը, որմէ ան կ՚օգտուէր Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագիրի կազմակերպութեան (ՀԱՊԿ) ընդհանուր քարտուղարի պաշտօնը վարած շրջանին։ Դատախազութիւնը կը վիճարկէ այս փաստարկը՝ նշելով, որ այդ պաշտպանութիւնը չի տարածուիր Հայաստանի մէջ կատարուած ենթադրեալ արարքներուն վրայ։ Դատարանը այս պահանջքին վերաբերեալ իր որոշումը պիտի կայացնէ յաջորդ նիստին, որ նախատեսուած է Սեպտեմբեր 25-ին։

Ինչ կը վերաբերի Ռոբերտ Քոչարեանին, այս մէկը, նշեալ գործի ծիրէն ներս դատարան առաջին ներկայանալն էր՝ Օգոստոսի վերջաւորութեան իր կալանաւորումէն ի վեր։ Այս բանտարկութիւնը, սակայն, կը բխի այլ դատավարական գործընթացէ մը, որուն մէջ նախկին նախագահը կը մեղադրուի յատկապէս պաշտօնի չարաշահման, եղծանման եւ մեծ ծաւալով գումարներու լուացման յանցանքներով։

Մարտ 1-ի գործը կը վերաբերի 2008 թուականի նախագահական ընտրութիւններուն յաջորդած դէպքերուն։ Ընտրութեան արդիւնքներու վիճարկումը Մարտ 1-ին յանգեցաւ բռնի բախումներու՝ ցուցարարներու եւ իրաւապահ մարմիններու միջեւ, Երեւանի մէջ։ Տասը հոգի կորսնցուց իր կեանքը։ Ցայսօր, այս մահերուն գծով որեւէ դատավճիռ չէ արձակուած։

Այնուհետեւ, դատական գործընթացը բազմաթիւ անակնկալ շրջադարձեր արձանագրած է։ Ռոբերտ Քոչարեանն ու անոր նախկին քանի մը պաշտօնակիցները նախապէս կը հետապնդուէին սահմանադրական կարգը տապալելու մեղադրանքով։ Սակայն 2021-ին Սահմանադրական դատարանը անվաւեր ճանչցաւ այն քրէական դրոյթը, որուն վրայ կը յենէր այս մեղադրանքը՝ պատճառ դառնալով այս հիմքով հետապնդումներու դադրեցման։ Գործը ապա վերսկսաւ այլ յօդուածներով, յատկապէս՝ պաշտօնական լիազօրութիւնները զանցելու եւ ազդեցութիւնը չարաշահելու յատկանիշերով։

Ուրբաթ օր, նախկին նախագահին բազմաթիւ աջակիցներ հաւաքուած էին դատարանի շրջակայքը՝ բողոքելու համար անոր բանտարկութեան դէմ։

Մարտ 1-ի իրադարձութիւններէն աւելի քան տասնութ տարի ետք, այս գործը կը մնայ Հայաստանի նորագոյն քաղաքական պատմութեան ամէնէն զգայուն թղթածրարներէն մէկը։ Բազմաթիւ ընդհատումներն ու մեղադրանքներու փոփոխութիւնները ցարդ յետաձգած են պատասխանատւութիւններու վերջնական յստակացումը։ Ուստի, դատավարութեան վերսկսումը առկախ կը ձգէ կեդրոնական հարցում մը. հայկական արդարադատութիւնը այս անգամ պիտի յաջողի՞ արդեօք այս դատավարութիւնը հասցնել իր աւարտին։