Հարցազրոյց՝ «Civilnet»-ի տնօրէն Աբօ Պողիկեանի հետ

Ներ­կա­յիս CivilNet-ի տնօ­րէն Աբօ Պո­ղիկեան մամ­լոյ աս­պա­րէզին մէջ եր­կար ճա­նապարհ ան­ցած անձնա­ւորու­թիւն է։ Ան վա­րած է «Աս­պա­րէզ»-ի գլխա­ւոր խմբա­գիրի պաշ­տօ­նը եւ մաս կազ­մած՝ «Եր­կիր մե­տիա»-ի հիմ­նա­դիր կազ­մին։ Եղած է ՀՅԴ Բիւ­րո­յի նախ­կին ան­դամ եւ քաջածա­նօթ է Սփիւռք-Հա­յաս­տան յա­րաբե­րու­թիւննե­րուն։ Ըլ­լա­լով «Դէ­պի եր­կիր» կար­գա­խօսի հա­ւատա­ցեալ՝ իբ­րեւ գործնա­կան ապա­ցոյց այժմ հաս­տա­տուած է Հա­յաստան։ 

Հար­ցազրոյ­ցը ըն­թա­ցաւ Հա­յաս­տա­նի լրա­տուա­կան դաշ­տին, Սփիւռք-Հա­յաս­տան յա­րաբե­րու­թիւննե­րուն, լրատ­ւու­թեան մէջ արեւ­մտա­հայերէնի տեղին եւ այլ էական հար­ցե­րու շուրջ։

***

«Նոր Յա­ռաջ» – Եր­կար ժա­մանակ կու­սակցա­կան լրա­տու միջո­ցի պա­տաս­խա­նատու եղած ես՝ «Աս­պա­րէզ»-ի խմբա­գիր, ապա «Եր­կիր» օրա­թեր­թի խմբա­գիր՝ Հա­յաս­տա­նի մէջ։ Ինչպէ՞ս եղաւ որ որո­շեցիր լքել կու­սակցա­կան լրա­տու դաշ­տը եւ ըլլալ տնօրէնը ան­կախ լրա­տու միջո­ցի մը՝ «Սի­վիլՆեթ»-ի։

Աբօ Պո­ղիկեան – Անցու­մը դժուար էր եւ, որոշ չա­փով, կամ­քէս ան­կախ։ «Աս­պա­րէզ»-ի խմբագ­րութե­նէն ներս ինքզինքս իս­կա­պէս հա­րազատ մի­ջավայ­րի մէջ կը զգա­յի. քա­ղաքա­կան ու գա­ղափա­րական առու­մով անի­կա իմ տա­րերքս էր, քա­նի որ կը հա­ւատա­յի Դաշ­նակցու­թեան գա­ղափար­նե­րուն։ Սա­կայն վեր­ջին շրջա­նին տա­րակար­ծութիւններ յա­ռաջա­ցան. կու­սակցա­կան թեր­թի մէջ ըլ­լա­լով հան­դերձ՝ կը փոր­ձէի իրա­վիճա­կին առար­կա­յական գնա­հատա­կան տալ եւ սխալ­նե­րը սրբագ­րե­լու նոր, աւե­լի ազ­գա­յին ու­ղի­ներ փնտռել՝ յատ­կա­պէս պե­տակա­նու­թեան հան­դէպ ճիշդ կողմնո­րոշում ու­նե­նալու հար­ցին մէջ։ Այս մօ­տեցու­մը դժուարու­թիւններ ստեղ­ծեց. կ՚երե­ւի թէ այ­լեւս յար­մար ան­ձը չէի այդ գոր­ծին հա­մար, ուստի զիս, այսպէս ըսած, հե­ռացու­ցին։ Զար­­մա­­­նալիօրէն թեր­­թէն չհե­­ռացու­­ցին, հե­­ռացու­­ցին կու­­սակցու­­թե­­նէն: Որոշ ատեն մը «Աս­պա­րէզ»-ին խմբա­գիրն էի, բայց կու­սակցա­կան չէի, ատի­կա շատ ըն­դունե­լի վի­ճակ մը չէր:

Բա­րեբախ­տա­բար այդ ըն­թաց­քին «CivilNet»-ի տնօ­րէնի առա­ջար­կութիւն ստա­ցայ, ստանձնե­ցի այդ պար­տա­կանու­թիւնը քիչ մը տա­տամ­սումով, որով­հե­տեւ ես տպա­գիր մա­մու­լի մէջ աշ­խա­տած էի, multimedia-ի մէջ փոր­ձա­ռու­թիւն չու­նէի: Հե­ռաձայ­նա­յին հար­ցազրոյ­ցի ժա­մանակ ալ ըսի «CivilNet»-ի աշ­խա­տակի­ցին, որ շատ չեմ հասկնար այս գոր­ծէն, բայց կան դա­տողու­թիւնս, լրագ­րա­կան փոր­ձա­ռու­թիւնս. ձե­ւով մը կը փոր­ձեմ: Այդ ուղղու­թեամբ «CivilNet»-ը ին­ծի հե­տաքրքրա­կան աս­պա­րէզ բա­ցաւ եւ ես չեմ կրնար բա­ւարար շնոր­հա­կալու­թիւն յայտնել ղե­կավա­րու­թեան, որ վստա­հեցաւ ին­ծի այդ գոր­ծը, նաեւ աշ­խա­տող­նե­րուն եւ խմբագ­րա­կան կազ­մին, որոնք հսկա­յական փոր­ձա­ռու­թիւն ու­նին, որոնց հետ հա­մերաշ­խօ­րէն կ՚աշ­խա­տինք:

«ՆՅ» – «CivilNet»-ը իւ­րա­յատուկ տեղ ու­նի հա­յաս­տա­նեան լրա­տու դաշ­տին մէջ, այն իմաս­տով որ անոր հիմ­նադրու­թիւնը Սփիւռք-Հա­յաս­տան գոր­ծակցու­թեան ար­դիւնք է։ Ար­դեօք տնօ­րէնին սփիւռքա­հայ ըլ­լա­լուն հան­գա­մա՞ն­քը կը պահ­պա­նէ այդ հա­ւասա­րակշռութիւնը։

Ա. Պ. – Գրե­թէ օրէն սփիւռքա­հայ եղած են տնօ­րէն­նե­րը: Սալ­բի Ղա­զարեանը հիմ­նա­դիր­նե­րէն էր եւ մին­չեւ հի­մա ձե­ւով մը կը հո­գայ, կը հե­տեւի, կ՚օգ­նէ, կը տագ­նա­պի «CivilNet»-ի հար­ցե­րով, բայց լրիւ ազատ ձգե­լով եւ յար­գե­լով լրա­տւու­թեան ան­կա­խու­թիւնը: Ձե­ւով մը Սփիւռքի հան­դէպ զգայ­նութիւն մը կայ՝ շնոր­հիւ սփիւռքա­հայ տնօ­րէն­նե­րուն, այդ զգայ­նութիւ­նը կար­ծի­քովս հարստու­թիւն կը բե­րէ, բայց ու­զա­ծիս չափ չէ հա­ւանա­բար. կ՚ու­զէի թէ՛ արեւմտա­հայե­րէն բա­ժին, թէ՛ սփիւռքեան լրա­տւու­թեան բա­ժին, քննար­կումի բա­ժին ու­նե­նալ, թէեւ որոշ հար­ցե­րու մէջ նա­խաձեռ­նութիւններ ըրած ենք, ըստ մեր հնա­րաւո­րու­թեան, որ շատ սահ­մա­նափակ է:

«ՆՅ» – Իսկ ան­կա­խու­թեան առու­մով, «CivilNet»-ը Հա­յաս­տա­նի բե­ւեռա­ցած եր­կու լրա­տու դաշ­տին մէջ ո՞ւր կը տե­ղաւո­րուի, որ­քա­նո՞վ ֆի­նան­սա­ւորու­մը իր ան­կա­խու­թեան երաշ­խիքն է։

Ա. Պ. – «CivilNet»-ը մի քա­նի լրա­տուա­կան գոր­ծա­կալու­թիւննե­րու կող­քին, կը յա­ւակ­նի ըլ­լալ ան­կախ, այդ բե­ւեռա­ցու­մէն հե­ռաւո­րու­թիւն պա­հելով: Ան­կա­խու­թիւնը սահ­մա­նելու ամե­նալաւ ձե­ւը այն է, որ թէ՛ իշ­խա­նու­թիւն, թէ՛ ընդդի­մու­թիւն քեզ կը դի­տեն որ­պէս իրենց հա­կադ­րուած, չեն ըն­դունիր քեզ: Չափազանց դժուար է, յատ­կա­պէս Հա­յաս­տա­նի մէջ եւ մա­նաւանդ Ար­ցա­խի կո­րուստէն ետք։ Թէ՛ ինծի եւ թէ՛ խմբագ­րա­կան կազ­մին համար հիմնական որոշ ար­ժէքնե­րու եւ խորհրդա­նիշե­րու հան­դէպ մեր ու­նե­ցած մօ­տեցու­մը յա­ճախ կը դժուարաց­նէ անա­չառու­թիւն պահ­պա­նել իշ­խա­նու­թիւննե­րու քայ­լե­րուն նկատ­մամբ, կամ հա­ւասա­րակշռել ընդդի­մու­թեան ան­կա­րողու­թիւնը։ Այս հա­մատա­րած ընդվզու­մին մէջ ճիշդ ու­ղի գտնե­լը միշտ ալ բարդ եղած է։

Ինչ կը վերաբերի ֆի­նան­սա­կանին՝ այդ ալ իմ կեան­քի դժբախ­տութիւնն է կ՚երե­ւի: Միշտ այդ ծանր բե­ռը կայ բո­լոր խմբա­գիր­նե­րուն ու­սե­րուն: «Ասպա­րէզ»-էն երբ «CivilNet» եկայ, հոս ալ նոյնն էր պա­րագան. պէտք էր ֆի­նան­սա­կան հար­ցե­րու լուծման հա­մար մի­ջոց­ներ գտնէի: «Աս­պա­րէզ»-ի մէջ աւե­լի դժուար էր, որով­հե­տեւ նուիրա­տու­նե­րը հոն էին, եւ միշտ կրնա­յին զգայ­նութիւններ ըլ­լալ։ Հոս անոնք հե­ռու են. թէեւ նո­րէն կրնան զգայ­նութիւններ ծա­գիլ, բայց ընդհան­րա­պէս չեն մի­ջամ­տեր: Մնա­ցեալ գու­մարնե­րը կը գո­յանան դրա­մաշ­նորհնե­րէ: Ամե­րիկա­յի USAID-ի խնդի­րէն ետք (Խմբ.- Թրամ­փի՝ իշ­խա­նու­թեան գա­լէն ետք՝ Միացեալ Նա­հանգնե­րու պե­տական նպաստնե­րու կրճա­տու­մը) բա­ւական լուրջ հար­ցեր ու­նե­ցանք, բայց բա­րեբախ­տա­բար եւ­րո­պական եր­կիրնե­րը՝ Եւ­րո­պական Միու­թիւնը եւ այլն, կրցան որոշ չա­փով հա­տու­ցել այդ բա­ցը: Զու­գա­հեռա­բար, մեր սթիւ­տիոյին բա­ժինով կ՚ըն­դունինք ար­տա­քին պա­տուէր­ներ եւ ծա­ռայու­թիւններ կը մա­տու­ցենք։ Այս երե­քով կը փոր­ձենք գո­յատե­ւել. գրե­թէ ամէն ամիս պա­կասը գո­ցելու խնդիր ու­նինք, մշտա­կան է այդ հարցը:

«ՆՅ» – Արեւմտա­հայե­րէնի հան­դէպ որոշ զգայ­նութիւն մը ու­նիս։ Ներ­կա­յիս սկսար «Ճա­կատա­բաց» հա­ղոր­դումնե­րու շար­քը։ Այս մէկը քու անձ­նակա՞ն նա­խաձեռ­նութիւ­նն է, կա՞յ զօ­րակ­ցութիւն  նուիրա­տու­նե­րուն կող­մէ։

Ա. Պ. – Մենք միշտ ու­նե­ցած ենք արեւմտա­հայե­րէնի բա­ժին, ինչպէս «Զար­կե­րակ»-ը, ես ալ ու­նէի բա­ժին մը, իսկ «Ճա­կատա­բաց»-ի պա­րագա­յին Պե­տօ Տե­միր­ճեանն ու Ռու­բէն Ճամ­պա­զեանը իրենք դիմեցին, նա­խաձեռ­նե­ցին, ես ալ պատ­րաստ էի հար­թակ տրա­մադ­րե­լու իրենց, որով­հե­տեւ կ՚ու­զէի արեւմտա­հայե­րէնի բա­ժին ու­նե­նալ: Իրենք գրե­թէ կա­մաւոր են, չնչին պա­տուա­գին մը կը վճա­րենք միայն, մնա­ցածը իրենք կ՚ընեն, ազատ են իրենց որո­շումնե­րուն մէջ: Նպա­տակս է միշտ ու­նե­նալ արեւմտա­հայե­րէնի բա­ժին, որ­քան ալ նոյնքան տա­րածում, դի­տող չու­նե­նայ, եւ ատի­կա կրնայ վնաս հասցնել «CivilNet»-ին, որով­հե­տեւ ընկե­րային ցան­ցե­րու մէջ դի­տելիու­թեան մա­կար­դա­կը պա­հպանելը անհրա­ժեշտ է, ինչ որ արեւմտա­հայե­րէնով մեր նիւ­թե­րը չեն ապա­հովեր, բայց հակառակ այս ամէնուն՝ կը շա­րու­նա­կենք, յու­սա­լով որ իրենց ջան­քե­րով կը հաս­նին աւե­լի լայն շրջա­նակի մը:

«ՆՅ» – Ու­րա­խալի երե­ւոյթ է՝ ինչպէս «Ճա­կատա­բաց»-ը, նոյնպէս ալ «Հե­ռադի­տակ»-ը Երե­ւանէն սփռուող՝ արեւմտա­հայե­րէն, մաս­նա­գիտա­ցած երկու մա­քուր հա­ղոր­դա­շարեր են։ Կա­րեւոր է ու­նե­նալ փոտ­քասթնե­րու եւ հար­ցազրոյցնե­րու միայն արեւմտա­հայե­րէնով շարք մը։

Ա. Պ. – Շնոր­հա­ւորե­լի է նաեւ «Յա­ռաջ» արեւմտա­հայե­րէն կեդ­րո­նի ստեղ­ծումը, յու­սամ աւե­լի կը մեծ­նայ, աւե­լի կ՚ըն­դարձա­կէ իր ծրագ­րե­րը, աւե­լի հնա­րաւո­րու­թիւններ կ՚ու­նե­նայ դառ­նա­լով իրա­պէս հան­դիպման վայր մը արեւմտա­հայ-արե­ւելա­հայ մտա­ւորա­կան շրջա­նակի մէջ շփում ստեղ­ծե­լու: Ահա­ւոր գործ կայ ընե­լիք: Որ­քան ալ ըլ­լայ, այս ամէնը անբաւարար է, ազ­դե­ցու­թիւնը շօ­շափե­լի դարձնե­լու չափ չէ դժբախ­տա­բար, բայց պէտք է հաս­նիլ անոր:

«ՆՅ» – Սփիւռքա­հայ ես, Հա­յաս­տան հաս­տա­տուած ես։ Ինչպէ՞ս կը տես­նես հի­մա Հա­յաս­տան-Սփիւռք յա­րաբե­րու­թիւննե­րը։

Ա. Պ. – Ո՛չ բա­ւարար, Սփիւռք-Հա­յաս­տան յա­րաբե­րու­թիւննե­րը լրիւ բախ­տի ձգուած են, եր­բեմն աւե­լի շատ խնդիր­ներ ստեղ­ծող են, քան հար­ցեր լու­ծող: Թերեւս մօ­տեցումս քիչ մը վի­պապաշտ է, բայց կը կար­ծեմ որ պե­տու­թիւնը պէտք է միշտ Սփիւռքի հան­դէպ հո­գատար ըլ­լայ, անոր հան­դէպ վե­րաբե­րու­մը պէտք չէ կու­սակցա­կանա­ցուի, որով­հե­տեւ չեն գնա­հատուած Սփիւռքի հնա­րաւո­րու­թիւնները, որոնք ան­սահման են:

«ՆՅ» – Եթէ բնա­գաւառ­նե­րով առ­նենք, օրի­նակ՝ զբօ­սաշրջու­թիւն, ներդրումներ տնտե­սու­թեան կարգ մը բնա­գաւառ­նե­րուն մէջ … ո՞ր բնա­գաւառ­նե­րը պէտք է իս­կա­պէս զար­գա­նան, հե­ռան­կա­րային են։

Ա. Պ. – Զբօ­սաշրջու­թեան հար­ցով՝ բնա­կան, տա­րերա­յին հե­տաքրքրու­թիւն մը կայ, բայց Սփիւռքը կրնայ նաեւ իր գի­տական կա­րողու­թիւննե­րով ճամ­բա­ներ բա­նալ, կրնայ մի­ջազ­գա­յին այլ կազ­մա­կեր­պութիւննե­րու հնա­րաւո­րու­թիւննե­րը դէ­պի Հա­յաս­տան ուղղոր­դել: Այս ուղղու­թիւնը պէտք է աւե­լի շատ կազ­մա­կեր­պուի, պէտք է տե­ղեկու­թիւննե­րը հա­ւաքուին, իրենց հետ կապ հաս­տա­տելու ճամ­բան գտնուի, հե­տաքրքրու­թիւն արթնցնե­լու ու­ղի­ներ որո­նուին:

«ՆՅ» – Ո՞վ է որ գոր­ծը չ’ըներ, դես­պա­նու­թիւննե՞րը, եկե­ղեցի՞ն, կու­սակցու­թիւննե­՞րը, կազ­մա­կեր­պութիւննե­՞րը, ան­հատնե­՞րը…։

Ա. Պ. – Բո­լո՛րը հա­ւանա­բար, եկե­ղեցին իր խնդիր­նե­րով, կու­սակցու­թիւննե­րը իրենց մօ­տեցումնե­րով, դես­պաննե­րը իրենց սահ­մա­նափա­կումնե­րով, որով­հե­տեւ շատ քիչ դես­պաններ կան, որոնք շրջա­նի մը մէջ կրնան լրիւ ան­կախ շար­ժիլ, բո­լոր շրջա­նակ­նե­րու հետ յա­րաբե­րու­թիւն ստեղ­ծել: Այս հարցը կը կարօտի բոլորէն ձեր­բա­զատուած մօ­տեցումի մը: Պե­տու­թեան դի­մաց դրուած մար­տահրա­ւէր­նե­րը այնքան հսկա­յական են, որ եթէ մենք ու­զենք հոս շրջա­նային ազ­դե­ցու­թիւն, ան­կա­խու­թիւն, ինքնիշ­խա­նու­թիւն, հնա­րաւո­րու­թիւններ ու­նե­նալ, պէտք է այս ամ­բողջը ապա­հոված ըլ­լանք, կա­խեալ պէտք չէ ըլ­լանք տնտե­սական որե­ւէ սահ­մա­նափա­կումէ, պատ­ժա­միջոց­նե­րէ: Այս՝ բոլորէն ան­կախ հնա­րաւո­րու­թիւնը ստեղ­ծե­լու պար­տա­ւորու­թիւնը ու­նինք եւ ասի­կա պէտք է ընենք ինքնավստահ ծրագ­րումով, լայն բա­նալով մեր թե­ւերը:

«ՆՅ» – Բայց ար­դէն կարգ մը բնա­գաւառ­նե­րու մէջ կը տես­նենք, որ սփիւռքա­հայե­րու ներդրու­մը Հա­յաս­տա­նի մէջ կա­րեւոր ներ­կա­յու­թիւն է, ինչպէս ԹՈՒ­ՄՕ-ն, COAF-ը… NVIDIA-ն։

Ա. Պ. – Ասոնք բո­լորը ապա­ցոյցներ են, որ որ­քա՛ն կա­րելի է ընել: Այս եղա­ծը՝ լա՛ւը փաստ է, որ դեռ ին­չե՛ր կրնանք ընել: Չպե­ղուած հնա­րաւո­րու­թիւններ կան աշ­խարհի չորս կող­մը:

«ՆՅ» – Քիչ մըն ալ մեղ­քը սփիւռքա­հայե­րունը չէ՞, որ իրենք կազ­մա­կեր­պուած չեն։

Ա. Պ. – Այնքան ատեն որ պե­տու­թիւն ու­նինք, ես այ­լեւս ինքզինքս ազատ կը զգամ կեդ­րո­նաց­նե­լու իմ մե­ղադ­րանքը կամ իմ ակնկա­լու­թիւնը պե­տու­թեան վրայ: Իմ մօ­տեցումս այն է, որ պե­տու­թիւնը պէտք է կա­րենայ ամ­բողջ ազ­գի խնդիր­նե­րուն տի­րու­թիւն ընել, որ­պէսզի անոր հնա­րաւո­րու­թիւննե­րը օգ­տա­գոր­ծե­լով աւե­լի հզօ­րաց­նէ ինքզինք: Այդ իմաս­տով Սփիւռքը ես կը նկա­տեմ երե­խայ մը, որ կրնայ սխալ ուղղու­թեամբ եր­թալ, նա­խապա­շարումներ, խնդիր­ներ ու­նե­նալ, բայց պե­տու­թիւնը մեր կազ­մա­կեր­պուածու­թեան բարձրա­գոյն աս­տի­ճանն է, չէ՞:

«ՆՅ» – Այնպի­սի զգա­յուն նիւ­թի մը կ՚անդրա­դառ­նաս… Օրի­նակի հա­մար եկե­ղեցին 1700 տա­րուան պատ­մութիւն ու­նի եւ պատ­մա­կանօ­րէն ազ­գա­յին է, աւե­լի քան պե­տու­թիւնը, որ իբր ան­կախ պե­տու­թիւն 1920-էն ի վեր հիմ­նուած է, կը նշա­նակէ որ իր տա­րողու­թիւնը, աշ­խարհա­քաղա­քական ճնշումնե­րու են­թա­կայու­թիւնը եւ մի­ջազ­գա­յին գետ­նի վրայ իր ու­նե­ցած ներ­կա­յու­թիւնը շատ սահ­մա­նափակ են, քան եկե­ղեցին, որ շատ աւե­լի ներ­թա­փան­ցած է թէ՛ Հա­յաս­տա­նի մէջ, եւ թէ՛ տար­բեր հա­մայնքնե­րու մէջ։ Ու­րեմն Սփիւռքի կազ­մա­կեր­պուածու­թիւնը կրնար օգ­տա­կար ըլ­լալ, որ պե­տու­թիւնը կա­յանայ։

Ա. Պ. – Հա­մաձայն եմ: Այո՛, Սփիւռքի կազ­մա­կեր­պուածու­թիւնը միշտ թե­րի, միշտ ոչ-նա­խան­ձե­լի եղած է տար­բեր պատ­ճառնե­րով. նոյ­նիսկ եկե­ղեցին, մեծ կազ­մա­կեր­պութիւններ յա­րատեւ նա­հան­ջի մէջ ապ­րած են եւ չեն կրցած նոր մար­տահրա­ւէր­նե­րը պատ­շա­ճօրէն դի­մագ­րա­ւել…: Ժա­մանա­կին պե­տու­թիւնը այդ հնա­րաւո­րու­թիւննե­րը չու­նէր, հի­մա, կար­ծի­քովս, այդ ուղղու­թեամբ կրնայ աւե­լի շատ ներդրում կա­տարել տար­բեր բնա­գաւառ­նե­րու մէջ, օրի­նակ հա­մալ­սա­րան­նե­րու մէջ Սփիւռքի բա­ժին­ներ ստեղ­ծել. եթէ մեր Ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խարա­րու­թեան մէջ բա­ժին­ներ ըլ­լան, միջ­նա­խարա­րական տես­չութիւններ, որոնք զբա­ղին Սփիւռքի հնա­րաւո­րու­թիւննե­րու ու­սումնա­սիր­մամբ: Կը կար­ծեմ հի­մա հնա­րաւո­րու­թիւն կայ նման քայ­լի ձեռ­նարկե­լու, եթէ մօ­տեցու­մը ըլ­լայ, եթէ պատ­կե­րացու­մը, ծրա­գիրը ըլ­լայ: Յու­սամ օր մը ըլ­լայ, որով­հե­տեւ կեն­սա­կան անհրա­ժեշ­տութիւն մըն է: Այդպէսով, պե­տու­թիւնը պի­տի ու­նե­նայ ամե­նավստա­հելի դաշ­նա­կից մը, որ շա­հագրգռուածու­թիւն չու­նի որե­ւէ բա­նի մէջ, այլ պար­զա­պէս կ՚աշ­խա­տի ամ­բողջա­կանօ­րէն Հա­յաս­տա­նի պե­տու­թիւնը ու­ժե­ղաց­նե­լու հա­մար:

«ՆՅ» – Հա­յաս­տա­նի պե­տու­թիւնը մին­չեւ 2020 ու­րիշ գա­ղափա­րական մի­ջավայ­րի մէջ կը զար­գա­նար, ետ­քը բո­լորո­վին փո­խուե­ցաւ, ինչպէս նշե­ցիր, Հա­յաս­տա­նի տնտե­սական մի­ջոց­նե­րը հի­մա աւե­լի են, բայց նաեւ այն մտա­վախու­թիւնը կայ որ, Սփիւռք ըսե­լով նաեւ կը նշա­նակէ ար­տա­քին պե­տու­թիւննե­րու ազ­դե­ցու­թիւնը Հա­յաս­տա­նի վրայ։ Այդ անվտան­գութեան երաշ­խիքնե­րը որ­քանո՞վ առկայ են, որով­հե­տեւ կը տես­նենք ռու­սա­հայ Սփիւռքի ազ­դե­ցու­թիւնը Հա­յաս­տա­նի ներ­քին գոր­ծե­րուն վրայ։ Ու­րեմն այս երկդի­մի խնդիրն ալ կայ, որ Սփիւռքը որ­քա­ն ներգրա­ւես, այնքան ալ Հա­յաս­տա­նը պէտք է ինքնիշ­խան ըլ­լայ եւ անվտան­գութեան հիմ­քե­րը զօ­րաւոր ըլ­լան…

Ա. Պ. – Այո՛, պե­տու­թեան անվտան­գութեան ծա­ռայու­թիւննե­րը, հե­տախու­զա­կան, հա­կահե­տախու­զա­կան կա­ռոյցնե­րը պէտք է իրենք զի­րենք պաշտպա­նեն, բայց որով­հե­տեւ հայ ժո­ղովուրդը սփռուած է աշ­խարհով մէկ, այս ազ­դե­ցու­թիւննե­րը զիրար չէ­զոքաց­նող հան­գա­մանք մըն ալ ու­նին, այ­սինքն որ­քան որ ռու­սա­կան ազ­դե­ցու­թիւնը կայ, նոյնքան ալ կայ արեւմտեանը: Բնա­կան հա­ւասա­րակշռու­թիւնը կ՚ըլ­լայ, պայ­մա­նով որ պե­տու­թիւնը իր շա­հերը, իր ապա­հովու­թիւնը պաշտպա­նէ: Սահ­մա­նափակ է Հա­յաս­տա­նը, բայց իրեն հան­դէպ միշտ հե­տաքրքրու­թիւն կայ, մէ­կը միւ­սը կը լրաց­նէ, ահա թէ ին­չո՛ւ տնտե­սական գետ­նի վրայ Երե­ւանի բնա­կարան­նե­րու գի­ները անտրա­մաբա­նօրէն բարձր կը մնան:

«ՆՅ» – Եթէ մեր 20-30 տա­րինե­րու փոր­ձա­ռու­թիւնը նկա­տի ու­նե­նանք, օրի­նակի հա­մար Մի­ջին Արե­ւել­քը, որ տագ­նա­պալի քա­ղաքա­կան շրջան­նե­րէ ան­ցաւ եւ շա­տեր Հա­յաս­տան եկան կայք հաս­տա­տելու, մէկ մա­սը հա­մակեր­պե­ցաւ, բայց միւս մա­սը՝ ոչ, եւ վերստին ար­տա­գաղ­թեց, կամ Հա­յաս­տա­նի ժո­ղովուրդին ար­տա­գաղ­թը եթէ նկա­տի ու­նե­նանք, կը տես­նենք որ պե­տու­թիւնը նաեւ կա­ռուցման ըն­թացքի մէջ է եւ տա­կաւին այդ կա­րողու­թիւնը չու­նի եւ այդ պայ­մաննե­րը չէ ստեղ­ծած նախ եւ առաջ իր ժո­ղովուրդը տեղ­ւոյն վրայ պա­հելու, ապա նո­րեկ­նե­րը պա­հելու։ Սփիւռքի հետ յա­րաբե­րու­թիւննե­րը ցան­կութիւննե­րէ ան­դին առար­կա­յական խնդիր­ներ ու­նին, որոնց դի­մագ­րա­ւելն է հար­ցը, խա­ղաղու­թեան հիմ­քը հաս­տա­տելը նաեւ, որ­պէսզի ժո­ղովուրդը ինքնավստահ դառ­նայ եւ գիտ­նայ, որ նո­րէն ձա­խող պա­տերազ­մի մը զոհ պի­տի չեր­թայ։ Այս ամ­բողջը հար­ցեր են։ Մենք, եթէ նկա­տի ու­նե­նանք այն սփիւռքա­հայ հա­մայնքը, որ հա­կառակ այս բո­լոր դժուարու­թիւննե­րուն եկեր եւ Հա­յաս­տան հաս­տա­տուեր է, անոր գո­յու­թեան վի­ճակը, անոր հան­դէպ վե­րաբե­րումը ինչպէ՞ս կը տես­նես։

Ա. Պ. – Ես կը նա­խընտրէի հնա­րաւո­րու­թիւն ըլ­լար, որ այդ հա­մայնքնե­րը ինքնա­կազ­մա­կերպման որոշ փուլ մը ապ­րէին, կա­րենա­յին ճանչնալ իրենց խնդիր­նե­րը եւ պայ­քա­րէին անոնց հա­մար: Այ­սօ­րուան դրու­թեամբ սու­րիահա­յերը, լի­բանա­նահա­յերը, իրա­քահա­յերը Հա­յաս­տա­նի մէջ կազ­մա­կեր­պուած միաւոր­ներ չու­նին, որ իշ­խա­նու­թեան հետ բա­նակ­ցութեան մտնեն, սա­կար­կութեան մտնեն իրենց խնդիր­նե­րուն հա­մար, պա­հան­ջեն իրա­ւասու­թիւններ, կամ ստեղ­ծուին հնա­րաւո­րու­թիւններ: Ատե­նին չնչին օգ­նութիւններ կ՚ըլ­լա­յին հոս հաս­տա­տուիլ ու­զող սփիւռքա­հայե­րուն, մինչ՝ նոր եկող­նե­րը կը դի­մանան եթէ դուրսը աշ­խա­տող եւ օգ­նող ազ­գա­կան­ներ ու­նին, այ­լա­պէս կը գաղ­թեն: Կրնայ ըլ­լալ պատ­ճառնե­րէն մէ­կը կու­սակցա­կանա­ցուած հա­մայնքներ ըլ­լա­լու հան­գա­ման­քէն կու գայ: Հա­յաս­տան հաս­տա­տուող հա­մայնքնե­րը չեն ու­նե­ցած իրենց շա­հերը պաշտպա­նող, իրենցմէ ծնած գոր­ծիչներ, ատի­կա չէ օգ­նած որ սա­հուն ըլ­լայ ան­ցումը, որ աւե­լի շատ մար­դիկ մնան:

«ՆՅ» – Այս բո­լորին վրայ եթէ աւելցնենք ներ­կա­յիս ար­ցա­խահա­յու­թիւնը Հա­յաս­տա­նի մէջ ներգրա­ւելու մար­տահրա­ւէր­նե­րը…

Ա. Պ. – «CivilNet»-ը քիչ մը աւե­լի զգա­յուն է այս հար­ցով, որով­հե­տեւ մենք գրա­սենեակ ու­նէինք Ստե­փանա­կեր­տի մէջ, մեր գրա­սենեակի անձնա­կազ­մը ապ­րե­ցաւ ծանր օրեր, հի­մա պար­տադրաբար տե­ղահա­նուե­ցան, եկան Հա­յաս­տան, ներգրա­ւեցինք զա­նոնք մեր անձնա­կազ­մին մէջ, բայց ամէն օր կը նա­յիս իրենց աչ­քե­րուն եւ կը տես­նես ցա­ւը, կա­րօտը, վիշ­տը, յու­սա­խաբու­թիւնը … շա՜տ դժուար է:

«ՆՅ» – Հա­ւանա­բար, պէտք չէ յու­սա­հատիլ եւ ժա­մանա­կի ըն­թացքին, քայլ առ քայլ խնդիր­նե­րը հար­թել, բայց կա­րեւոր է գի­տակ­ցիլ խորութեան՝ հար­ցե­րուն, որոնք հի­նէն, պատ­մութե­նէն կու գան եւ նոր իրա­վիճա­կի մէջ զա­նոնք լու­ծե­լու մի­ջոց­նե­րը գտնե­լը դիւ­րին չէ։ Եր­բեմն ընդվզումնե­րու, ժխտումնե­րու առիթ կու տան, բայց վեր­ջա­պէս Հա­յաս­տա­նի կա­ռավա­րու­թեան այ­սօ­րուան դիր­քո­րոշու­մը որ խա­ղաղու­թեան ի նպաստ է, ինչպէ՞ս կը գնա­հատես։

Ա. Պ. – Այ­սօր խա­ղաղու­թիւնը օդի-ջու­րի պէս անհրա­ժեշտ է Հա­յաս­տա­նին, որ­պէսզի իր վէր­քե­րը բու­ժէ, ոտ­քի կանգնի: Ես անձնա­պէս կ՚ու­զէի ասի­կա ընել այնպի­սի ձե­ւով, այնպի­սի պայ­մաննե­րով որ աւե­լի շատ հզօ­րաց­նէր մեզ ներքնա­պէս, աւե­լի նրբօ­րէն վե­րաբե­րէր հա­յուն ազ­գա­յին ար­ժէքնե­րուն նկատ­մամբ, առանց այլ վէր­քեր ստեղ­ծե­լու, մեր ամե­նասուրբ խորհրդա­նիշե­րուն հան­դէպ զգայ­նութիւ­նը պա­հելով: Դժուար կա­ցու­թիւն է, բայց կ՚ու­զէի որ կա­րելի ըլ­լար մեր ներ­քին ամ­րութիւ­նը ու­ժե­ղաց­նել, փո­խանակ ներ­քին ամ­րութեան հա­շուին ընելու որեւէ բան:

Հարցազրոյցը վարեց՝

ԺԻՐԱՅՐ ՉՈԼԱՔԵԱՆ ■

Հարցազրոյցին տեսանիւթը՝ ստորեւ.-