Կա՞յ TRIPP-ի հարցով՝ դեմոկրատներու յետքայլի վտանգ
ԱՄՆ-ու միջանկեալ ընտրութիւններէն ետք Երեւան չի նախատեսեր ծրագրին կասեցումը
Միացեալ Նահանգներու Նոյեմբեր 3-ի միջանկեալ ընտրութիւններուն դեմոկրատներու յաղթանակը, որ անոնց ապահովեց Գոնկրէսի երկու պալատներուն մեծամասնութիւնը, հարցականներ յառաջացուցած է Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակութիւն ունեցող TRIPP ծրագիրին ապագային շուրջ։
Արդարեւ, «Թրամփի ուղին՝ միջազգային խաղաղութեան եւ բարգաւաճման համար» (Trump Route for International Peace and Prosperity) անունը կրող այս նախաձեռնութիւնը սերտօրէն կապուած է նախագահ Տանըլտ Թրամփի արտաքին քաղաքականութեան եւ Հարաւային Կովկասի մէջ անոր միջնորդական դերակատարութեան հետ։ Հետեւաբար հարց կը ծագի, թէ դեմոկրատներու ընտրական յաղթանակը կրնա՞յ անդրադառնալ ծրագրին իրագործման վրայ։
Հայաստանի Արտաքին գործոց նախարար Արարատ Միրզոյեան Նոյեմբեր 5-ին լրագրողներու հետ զրոյցի ընթացքին յայտարարեց, թէ չի կարծեր, որ դեմոկրատները պիտի ընդդիմանան ծրագրին արագ իրագործման։
“Չեմ պատկերացներ, որ Միացեալ Նահանգներու դեմոկրատները չուզեն TRIPP-ի շատ արագ իրականացումը”,– ըսաւ նախարարը՝ աւելցնելով, որ համոզուած է, թէ հայ-ամերիկեան յարաբերութիւններու ներկայ զարգացումները փոխշահաւէտ են երկու երկիրներուն համար։
TRIPP-ը կը նախատեսէ Հայաստանի Սիւնիքի մարզին ընդմէջէն փոխադրութեան եւ հաղորդակցութեան նոր ուղիներու զարգացումը։ Անիկա մասնաւորաբար պիտի ապահովէ Ազերպայճանի հիմնական տարածքին եւ Նախիջեւանի միջեւ կապը՝ միաժամանակ Հայաստանին ընձեռելով տարածաշրջանային փոխադրութեան եւ առեւտուրի նոր կարելիութիւններ։
Ծրագիրը կը համապատասխանէ նաեւ Հարաւային Կովկասի մէջ ամերիկեան տնտեսական ներկայութիւնը ընդլայնելու Ուաշինկթընի նպատակներուն։ Այս հանգամանքը կրնայ նպաստել անոր շարունակութեան՝ անկախ Միացեալ Նահանգներու ներքաղաքական փոփոխութիւններէն։
Հայաստանի եւ Միացեալ Նահանգներու միջեւ համապատասխան շրջանակային համաձայնագիրը ստորագրուեցաւ Յունիս 2026-ին եւ Հայաստանի Ազգային ժողովն ալ զայն վաւերացուց Հոկտեմբեր 28-ին։
Համաձայնագրով նախատեսուած է ստեղծել հայ-ամերիկեան միացեալ ընկերութիւն մը, որուն բաժնեմասերուն 74 առ հարիւրը պիտի պատկանի ամերիկեան կողմին, իսկ 26 առ հարիւրը՝ Հայաստանին։ Ըստ համաձայնագրին՝ ծրագրին ենթակայ տարածքները պիտի մնան Հայաստանի ինքնիշխանութեան եւ իրաւասութեան ներքեւ։
Ծրագրին իրագործման նախապատրաստութիւնները կը շարունակուին։ Նոյեմբեր 5-ին Հայաստանի կառավարութիւնը առաջարկեց Նոյեմբեր 12-ին Ազգային ժողովի արտակարգ նիստ գումարել՝ TRIPP-ի իրականացման առնչուող օրէնսդրական փոփոխութիւնները քննելու համար։
Առայժմ ամերիկեան Դեմոկրատական կուսակցութիւնը ծրագիրը չեղեալ յայտարարելու կամ կասեցնելու պաշտօնական նախաձեռնութիւն չէ կատարած։ Սակայն Գոնկրէսի նոր մեծամասնութիւնը 2027 Յունուարէն սկսեալ պիտի կարենայ աւելի խիստ վերահսկողութիւն բանեցնել վարչակազմին արտաքին քաղաքական նախաձեռնութիւններուն եւ անոնց ֆինանսաւորման վրայ։
Հետեւաբար, թէեւ Երեւան լաւատես կը մնայ, TRIPP-ի ապագան կախեալ պիտի ըլլայ ոչ միայն հայ-ամերիկեան համաձայնութիւններու գործադրութենէն, այլեւ Ուաշինկթընի մէջ ձեւաւորուող քաղաքական նոր հաւասարակշռութենէն։
