Մատենադարանին նուիրուած 1491 թուականի ձեռագիր մը լոյս կը սփռէ հայկական գիւղի մը պատմութեան վրայ

Աւելի քան հինգ դար առաջ գրիչ հոգեւորականի մը արձանագրած քանի մը բառերը այսօր թոյլ կու տան աւելի յստակօրէն տեղորոշելու սակաւ ուսումնասիրուած հայկական գիւղ մը։ 1491 թուականէն մեզի հասած Շարակնոցի մը մէջ, Յովհաննէս քահանան կը նշէ, թէ աշխատած է Բաղէշի (կամ Պիթլիսի) գաւառի Ամ գիւղին մէջ։ Աշխարհագրական այս ճշգրտումը Երեւանի Մատենադարանի հաւաքածոներուն մէջ վերջերս մուտք գործած այս ձեռագրին գլխաւոր արժէքներէն մէկն է։

Հաստատութիւնը արդէն իսկ ունէր Աւետարան մը, որ նոյն այս քահանային կողմէ ընդօրինակուած էր Ամի մէջ, 1497-ին։ Ըստ Մատենադարանի տուեալներուն՝ մինչ այդ այս մատեանը կը պարունակէր ձեռագրական աղբիւրներու մէջ գիւղին մասին միակ յայտնի յիշատակութիւնը՝ առանց սակայն ճշդելու անոր տեղակայումը։ Հետեւաբար, վեց տարի աւելի հին այս հատորին յայտնաբերումը կարելիութիւն կու տայ համադրելու Յովհաննէսի գործունէութեան երկու վկայութիւնները եւ անոր գործած վայրը կապելու որոշակի գաւառի մը հետ։

Այս կարեւոր տեղեկութիւնը կը գտնուի մատեանի յիշատակարանին մէջ, ուր գրիչները (ընդօրինակողները) կը նշեն իրենց աշխատանքի հանգամանքները։ Յաճախ աննկատ մնացող այս արձանագրութիւնները, որոնք կ՚ընկերակցին բնագրերուն, կրնան արժէքաւոր աղբիւրներ դառնալ՝ վերականգնելու համար զանոնք ստեղծող անձերուն եւ վայրերուն պատմութիւնը։

Տուեալ ձեռագիրը Շարակնոց մըն է՝ ծիսական երգերու մատեան մը, որ կը պարունակէ խազեր՝ հայկական հին երաժշտական նոթագրութեան նշաններ։ Մատենադարանի տնօրէնին գլխաւորած պատուիրակութեան կողմէն Վիեննայի մէջ յայտնաբերուած այս գործը հաստատութեան նուիրուած է սուրիահայ գործարար եւ բարերար Գաբրիէլ Չէմպէրճեանի կողմէ՝ ի յիշատակ իր կնոջ՝ Անժէլին։

Ողջունելով այս ազնիւ արարքը՝ Մատենադարանը այսպէսով կ՚ընդունի մատեան մը, որուն կարեւորութիւնը կը գերազանցէ իր կրօնական ու երաժշտական բովանդակութիւնը. անիկա իր մէջ կը պահպանէ նաեւ գրիչի մը եւ գիւղի մը հետքը, որոնց պատմութիւնը տակաւին խոր արժեւորման եւ ուսումնասիրութեան կը կարօտի։