ՓԱՐԻԶ – Երաժշտական բացառիկ երեկոյթ մը ԻՒՆԷՍՔՕ-ի կեդրոնատեղիին մէջ
Հոկտեմբեր 29-ին, Փարիզի ԻՒՆԷՍՔՕ-ի կեդրոնատեղին հիւրընկալեց երաժշտական բարձրաճաշակ երեկոյթ մը՝ նուիրուած երկու յիշարժան տարեդարձներու. Երեւանի Հանրապետութեան հրապարակի կառուցման աշխատանքներուն սկզբնաւորութեան հարիւրամեակին եւ հայ մեծանուն լեզուաբան Հրաչեայ Աճառեանի ծննդեան 150-ամեակին։
Երեկոյթը կազմակերպուած էր Հայաստանի Կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ մարզանքի նախարարութեան կողմէ՝ նախարար Ժաննա Անդրէասեանի ղեկավարութեամբ, ԻՒՆԷՍՔՕ-ի եւ անոր մօտ Հայաստանի մնայուն պատուիրակութեան գործակցութեամբ։ Վերջինս կը գլխաւորէ դեսպան Արամ Յակոբեան։
Յայտագիրը կը համախմբէր հայ երաժշտական աշխարհի երկու հռչակաւոր կազմեր՝ Վահագն Հայրապետեանի ճազի երրեակը, որուն մաս կը կազմեն դաշնակահար Վահագն Հայրապետեան, թաւջութակահար Տէյվ Քէօթակեան եւ հարուածային գործիքներու վարպետ Կարէն Քոչարեան, ինչպէս նաեւ Հայաստանի պետական սենեկային «Հովեր» երգչախումբը, որ իր կատարումներուն ներդաշնակութեամբ ու անթերի հնչողութեամբ հմայեց ԻՒՆԷՍՔՕ-ի մեծ դահլիճին հանդիսականները։
Վահագն Հայրապետեանի երրեակը ներկայացուց հայկական ժողովրդական երգերու ճազային մշակումներ, յատկապէս Ապարանի եւ Համշէնի մեղեդիներէն, ընկերակցութեամբ «Հովեր» երգչախումբին, զոր կը ղեկավարէ Սոնա Յովհաննիսեան։
Երաժշտական այս հանդիպումը ամբողջ փայլով երեւան բերաւ հայկական խմբերգային արուեստին հարստութիւնը, ինչպէս նաեւ մարդկային ձայնին ու նուագարաններուն միջեւ ստեղծուող ներդաշնակ երկխօսութիւնը։ Իր հոգեւոր եւ արդի երաժշտութեան երգացանկով ծանօթ «Հովեր»-ը դահլիճը պարուրեց խորախորհուրդ, մեղմ ու լուսաւոր մթնոլորտով մը, մինչ երրեակին վարպետ ու յանպատրաստից նուագը նոր շունչ եւ ժամանակակից հնչողութիւն կը հաղորդէր աւանդական մեղեդիներուն։
Սակայն համերգը իր գեղարուեստական բարձր մակարդակէն անդին աւելի լայն խորհուրդ մըն ալ ունէր։ Ան լիովին կը համապատասխանէր ԻՒՆԷՍՔՕ-ի կոչումին՝ մշակոյթը դարձնել ժողովուրդները իրարու մօտեցնող հասարակաց լեզու մը, որ կարող է խաղաղութեան, յիշողութեան եւ մշակոյթներու միջեւ երկխօսութեան արժէքները փոխանցել։
Երաժշտական բարձր վարպետութենէն անդին, երեկոյթը դարձաւ անկեղծ յուզումի եւ հոգեկան հաղորդութեան պահ մը։
Ամէն ինչ զուսպ էր, արժանավայել եւ խորապէս յուզիչ։ Դահլիճը լեփ-լեցուն էր, իսկ հանդիսականներուն հպարտութիւնը՝ գրեթէ շօշափելի։
Գեղեցիկ առիթ մը՝ անգամ մը եւս յիշեցնելու, թէ հայկական մշակոյթը կենդանի ժառանգութիւն մըն է, խորունկ արմատներով կապուած իր աւանդութիւններուն, բայց միաժամանակ բաց՝ մեր ժամանակներուն եւ անոնց նորարար շունչին։
Յաջող երեկոյթ մը՝ Երեւանի մարմնաւորած մշակութային արժէքներուն վայել։
ՇԱՆԹ ՈՍԿԵՐԻՉԵԱՆ
Հայաստանի պետական սենեկային «Հովեր» երգչախումբը
Միջազգային ճանաչում վայելող «Հովեր» երգչախումբը հիմնուած է Երեւանի մէջ 1992-ին, խմբավար եւ երաժշտագէտ Սոնա Յովհաննիսեանի նախաձեռնութեամբ։
Հիմնադրութիւն եւ ղեկավարութիւն
«Հովեր»-ը 2009-ին ստացած է պետական երգչախումբի կարգավիճակ։ Ան կը համախմբէ շուրջ քսանհինգ երգիչ-երգչուհիներ, որոնցմէ շատեր ուսանած են կամ տակաւին կ՚ուսանին Երեւանի «Կոմիտաս» պետական երաժշտանոցին մէջ։
Սոնա Յովհաննիսեան կը շարունակէ վարել երգչախումբին գեղարուեստական ղեկավարութիւնն ու խմբավարութիւնը։ Ան նաեւ դասախօս է «Կոմիտաս» երաժշտանոցին մէջ, որուն գլխաւոր տեսուչի պաշտօնը վարած է 2018-էն 2024։
Երգացանկ եւ գեղարուեստական դիմագիծ
Ուշագրաւ է «Հովեր»-ու երգացանկին բացառիկ բազմազանութիւնը։ Հայ հոգեւոր ու ժողովրդական երգերը, Կոմիտասի եւ Ներսէս Շնորհալիի ստեղծագործութիւնները հոն իրենց տեղը ունին՝ պարոք, դասական եւ ժամանակակից երաժշտութեան մեծարժէք երկերուն կողքին։
Երգչախումբը նաեւ նոր արտայայտչաձեւերու որոնումին մէջ է եւ յատուկ կարեւորութիւն կ՚ընծայէ արուեստի տարբեր ճիւղերու հանդիպումին։ Այսպէս, ան մասնակցած է ստեղծագործական ձեռնարկներու, ուր խմբերգային երաժշտութիւնը կը միահիւսուի թատրոնին, օփերային կամ համանուագային արուեստին։ «Հովեր»-ը կը գործակցի նաեւ Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիք նուագախումբին ու պետական սենեկային նուագախումբին հետ։
Միջազգային ճանաչում
Երգչախումբը ելոյթներ ունեցած է աշխարհի բազմաթիւ երկիրներու՝ Ֆրանսայի, Իտալիոյ, Մեծն Բրիտանիոյ, Գերմանիոյ, Զուիցերիոյ, Աւստրիոյ, Միացեալ Նահանգներու, Թայուանի եւ Պալթեան հանրապետութիւններուն մէջ։
Անոր արժանացած պատուաբեր մրցանակներուն շարքին կը գտնուի 2000-ին Աւստրիոյ Լինց քաղաքին մէջ կայացած երգչախմբային միջազգային ողիմպիականին ոսկի մետալը։ «Հովեր» գնահատանքի եւ պարգեւներու արժանացած է նաեւ Ֆրանսայի Թուռ եւ Իտալիոյ Արեցցօ քաղաքներու միջազգային մրցումներուն ու փառատօներուն։
2012-ին, իր հիմնադրութեան քսանամեակին առթիւ, «Հովեր»-ը պարգեւատրուած է Հայաստանի Մշակոյթի նախարարութեան ոսկի մետալով։ Սոնա Յովհաննիսեան իր կարգին նոյն պարգեւին արժանացած էր 2008-ին։
Խորհրդանշական ներկայութիւն մը ԻՒՆԷՍՔՕ-ի մէջ
2026 Հոկտեմբեր 29-ին ԻՒՆԷՍՔՕ-ի մէջ «Հովեր»-ի մասնակցութիւնը լիովին կը համապատասխանէր երգչախումբին առաքելութեան՝ հայկական երաժշտական հարուստ աւանդութիւնը ծանօթացնել աշխարհի եւ զայն կամուրջ դարձնել տարբեր մշակոյթներու միջեւ։
Հայ երաժշտական ժառանգութեան մեծագոյն դէմքերէն Կոմիտասի թողած աւանդին խորապէս կապուած այս երգչախումբը, Վահագն Հայրապետեանի երրեակին կողքին, անգամ մը եւս ցոյց տուաւ, թէ այդ ժառանգութիւնը կրնայ շարունակ վերանորոգուիլ՝ առանց կորսնցնելու իր ինքնուրոյն դիմագիծը։
Վահագն Հայրապետեանի ճազի երրեակը
Հայկական ճազի նշանաւոր դէմքերէն՝ դաշնակահար, երգահան եւ երգիչ Վահագն Հայրապետեանի ղեկավարած երրեակին մաս կը կազմեն թաւջութակահար Տէյվ Քէօթակեան եւ հարուածային գործիքներու նուագածու Կարէն Քոչարեան։
Վահագն Հայրապետեանի երաժշտական աշխարհը կը սնանի bebop-ի եւ swing-ի աւանդութիւններէն, ինչպէս նաեւ իր անձնական յօրինումներէն։ Սակայն անոր արուեստին առանձնայատկութիւններէն մէկը հայկական ժողովրդական մեղեդիները նորովի ներկայացնելու կարողութիւնն է՝ անոնց հաղորդելով ճազի ազատ շունչն ու կենսունակութիւնը։
«Հովեր» երգչախումբին հետ իր գործակցութիւնը այս ստեղծագործական ձգտումին գեղեցիկ արտայայտութիւնն է. հոն ժողովրդական երգերը կը հանդիպին ժամանակակից ներդաշնակութիւններուն ու յանպատրաստից երաժշտական յօրինումներուն՝ ծնունդ տալով աւանդութեան եւ նորարարութեան ինքնատիպ համադրութեան մը։ ■
