Երեւանի աղի հանքին մէջ՝ 235 մեթր խորութեան գործող բուժարանը

«The Guardian»-ի անդրադարձը

Բրիտանա­կան հե­ղինա­կաւոր «The Guardian» պար­բե­րակա­նը յա­տուկ յօ­դուա­ծով մը անդրա­դար­ձած է Երե­ւանի Աւան հա­մայնքին մէջ գոր­ծող աղի հան­քի՝ մա­կերե­սէն 235 մեթր (770 ոտ­նա­չափ) խո­րու­թեան վրայ գտնուող բու­ժա­րանին, որ աշ­խարհի սա­կաւա­թիւ նմա­նատիպ հաս­տա­տու­թիւննե­րէն մէկն է։ Խորհրդա­յին շրջա­նէն ի վեր գոր­ծող այս կեդ­րո­նին մէջ շնչա­ռական խնդիր­ներ ու­նե­ցող հի­ւանդնե­րը օրա­կան շուրջ 6 ժամ կ՚ան­ցը­նեն գետ­նին տակ։

Բժշկա­կան հաս­տա­տու­թիւնը կը կո­չուի Քա­րան­ձա­ւաբու­ժու­թեան հան­րա­պետա­կան կեդ­րոն, որ իր դռնե­րը բա­ցած է 1987-ին՝ ցարդ գոր­ծող 4.000 քառ. մեթրնոց աղի հան­քի մը տա­րած­քին մէջ, որուն փա­պու­ղի­ները վե­րածուած են բուժման եւ հանգստեան սրահ­նե­րու։ Հիւանդնե­րը հոն կ՚իջ­նեն ար­դիւ­նա­բերա­կան վե­րելա­կով՝ քա­րա­ղի շեր­տե­րու ընդմէ­ջէն հաս­նե­լով ելեկտրա­կան լապ­տեր­նե­րով լու­սա­ւորուած սրահ­ներ։

Պա­տերու եր­կայնքին՝ վա­րագոյրնե­րու ետին տե­ղադ­րուած նեղ մահ­ճա­կալ­նե­րը աւե­լի շատ կը յի­շեց­նեն Պաղ պա­տերազ­մի շրջա­նի պատսպա­րան (bunker), քան՝ հի­ւան­դա­նոցա­յին սո­վորա­կան հի­ւան­դա­սենեակ։ Գետ­նա­փոր այս սրահ­նե­րուն մէջ անցնող ժա­մերուն ըն­թացքին, այ­ցե­լու­նե­րը կը հանգստա­նան, կը քա­լեն փա­պու­ղի­ներուն մէջ, պի­լիառ կը խա­ղան կամ շնչա­ռական մար­զանքներ կը կա­տարեն։

Բուժման այս եղա­նակը կը կո­չուի քա­րան­ձա­ւաբու­ժութիւն (spéléothérapie). անի­կա հիմ­նուած է այն տե­սու­թեան վրայ, թէ աղով հա­րուստ եւ ալեր­ժէննե­րէ զերծ օդը կը թե­թեւցնէ շնչա­ռական հի­ւան­դութիւննե­րը։ Բուժման ամ­բողջա­կան ըն­թացքը կը տե­ւէ 3 շա­բաթ, որոնցմէ առա­ջինը նա­խատե­սուած է մար­մի­նը ստոր­գետնեայ մի­ջավայ­րին վար­ժեցնե­լու հա­մար։

1989-էն ի վեր կեդ­րո­նին մէջ աշ­խա­տող բժշկու­հի Անոյշ Ոս­կա­նեան «The Guardian»-ին պատ­մած է, որ այս գա­ղափա­րը յա­ռաջա­ցած է խորհրդա­յին բժիշկնե­րու դի­տար­կումնե­րէն. անոնք նկա­տած էին, որ աղա­հան­քի աշ­խա­տող­նե­րը, հա­կառակ իրենց ամ­բողջ կեան­քը գետ­նին տակ ան­ցը­նել­նուն, ան­հա­մեմատ աւե­լի քիչ կը տա­ռապէին շնչա­ռական հի­ւան­դութիւննե­րէ։ Հե­տազօ­տող­նե­րը ու­սումնա­սիրած էին հան­քե­րու միկ­րոկլի­ման, որ­մէ ետք խորհրդա­յին դա­շին­քի եր­կիրնե­րուն մէջ բա­ցուած էին նմա­նատիպ մաս­նա­գիտա­ցուած բու­ժա­րան­ներ։

Իրա­վիճա­կը փո­խուե­ցաւ 2019 թուակա­նին, երբ Հա­յաս­տա­նի կա­ռավա­րու­թիւնը դադ­րե­ցուց կեդ­րո­նին պե­տական գան­ձատրու­մը՝ պատ­ճա­ռաբա­նելով, որ քա­րան­ձա­ւաբու­ժութիւ­նը չու­նի բա­ւարար գի­տական ապա­ցոյցներ՝ պե­տական աջակ­ցութե­նէ օգ­տուելու հա­մար։ Ներ­կա­յիս հի­ւանդնե­րը իւ­րա­քան­չիւր այ­ցե­լու­թեան հա­մար կը վճա­րեն 10.000 դրամ (շուրջ 26 տոլար)։ ■