«Agenus Inc.» ընկերութեան վարչական խորհուրդի նախագահ եւ գլխաւոր տնօրէն, «Հայաստանի մանուկներ» հիմնադրամի (COAF) հիմնադիր եւ խորհուրդի նախագահ՝ տոքթ. Կարօ Արմէն յայտարարութիւն մը հրապարակած է՝ սփիւռքահայ քանի մը անձնաւորութիւններու կողմէ վերջերս լոյս ընծայուած բաց նամակին կապակցութեամբ։ Զայն կը ներկայացնենք ստորեւ.

Վարչապետ Փաշինեանի ղեկավարած կառավարութիւնը որդեգրած է դժուար, ոչ կատարեալ, սակայն կենսունակ ուղի

«Մետիամաքս»-ի կողմէ հրապարակուած եւ որպէս «սփիւռքի առաջնորդներու» ձայն մատուցուած բաց նամակին հեղինակները կը նախազգուշացնեն, թէ Հայաստանը կանգնած է սփիւռքի հետ յարաբերութիւններու խզման վտանգին առջեւ, եւ կոչ կ՚ընեն արտասահման բնակող հայերուն եկեղեցի–պետութիւն ներկայ առճակատման կապակցութեամբ դիմել «քաղաքական միջոցներու եւ իրաւական գործողութիւններու»՝ իրենց բնակութեան երկիրներու կառավարութիւններուն միջոցով։

Այդ ձեւակերպումը ապակողմնորոշող է, իսկ կոչը՝ վտանգաւոր։

Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցին ո՛չ շէնք է, ո՛չ ալ նուիրապետութիւն։ Եկեղեցին ժողովուրդն է։ Հայոց պատմութիւնը այդ յստակ ցոյց կու տայ․ սովորական այրեր եւ կիներ են, որոնք ցեղասպանութեան, աքսորի, բռնաճնշումներու, պատերազմի եւ կորուստի պայմաններուն մէջ պահպանած են հաւատքը եւ ինքնութիւնը։ Հաստատութիւնները կենդանի կը մնան միայն այն պարագային, եթէ կը ծառայեն այն մարդոց, որոնց շնորհիւ կ՚ապահովուի անոնց կենսագործունէութիւնը։ Երբ հաստատութիւնը չի ծառայեր այն մարդոց, որոնց շնորհիւ գոյութիւն ունի, անոր պահպանման պատասխանատւութիւնը կը դառնայ միակողմանի եւ հաւատքը կը վերածուի ծանր բեռի։ Ահա թէ ինչու նորոգումը եւ հաշուետւութիւնը կ՚ուժեղացնեն Եկեղեցին, այլ ոչ թէ կը տկարացնեն։

Անհրաժեշտ է նաեւ ուղիղ խօսիլ կատարուած կոչին ներկայացուցչականութեան մասին։ Սփիւռքը յանձնաժողով չէ։ Սփիւռքը միլիոնաւոր հայերն են տասնեակ երկիրներու մէջ՝ տարբեր փորձառութիւններով, քաղաքական համոզումներով եւ առաջնահերթութիւններով։ Փոքրաթիւ անձերու շրջանակը, որքան ալ որ յայտնի ըլլայ, չի կրնար խօսիլ բոլորին անունով։ Բազմաթիւ սփիւռքահայեր աջակցեցան Հայաստանի ժողովրդավարական վերափոխման՝ պետութեան բռնագրաւման դէմ եւ եղծանումը (corruption) արմատախիլ ընելու ուղղուած գործընթացին, որ շատոնց կը սպասուէր։ Ոմանք այդ փոփոխութիւններուն ընդդիմացան առաջին իսկ օրէն, ոմանք ալ դիրքաւորուեցան Մայր Աթոռին ներսը գործող քաղաքական տարրերու շուրջ՝ ընդդիմանալով 2018-էն ետք ձեւաւորուած կառավարութեան եւ վերջինիս կողմէ իրականացուող բարեփոխումներուն։ «Մետիամաքս»-ի կողմէ հրապարակուած բաց նամակը առաւելաբար կը նմանի երկար ատեն պահպանուած այդ քաղաքական ծրագրին շարունակութեան, քան ազգին ուղղուած նախազգուշացման։

Նամակին ամենագրգռիչ համեմատութիւնը, ըստ որուն՝ Հայաստանը կը մօտենայ խզումի մը, «որ նոյնիսկ Օսմանեան կայսրութիւնը կամ Խորհրդային Միութիւնը չէին յաջողած», երբեք պէտք չէ կատարուէր։ Այդ վարչակարգերը փորձած են բնաջնջել հայերը։ Հայաստանի Հանրապետութիւնը ինքնիշխան պետութիւն է՝ ընտրուած իշխանութեամբ, քաղաքական բազմակարծութեամբ եւ սահմանադրական կարգով։ Ցեղասպանութեան յիշողութիւնն ու խորհրդային «թրավմա»-ն այսօրուան քաղաքական պայքարին մէջ ներքաշելը բարոյական յստակութիւն չէ․ այդ բարոյական վանդալութիւն է։

Սփիւռքահայերուն ուղղուած՝ «քաղաքական միջոցներու եւ իրաւական գործողութիւններու» համար օտար կառավարութիւններուն դիմելու կոչը, նոյնքան սխալ է։ Սփիւռքահայերը ունին բոլոր իրաւունքները եւ նոյնիսկ պարտաւորութիւնը՝ պաշտպանելու Հայաստանի անվտանգութիւնն ու ապագան այն երկիրներուն մէջ, ուր կ՚ապրին։ Սակայն Հայաստանի ներքին հարցերը այս ձեւով միջազգայնացնելը սփիւռքեան համայնքները կը վերածէ ճնշման գործիքի՝ ընդդէմ նոյնինքն Հայաստանի Հանրապետութեան։ Ա »t կը խաթարէ Հայաստանի ինքնիշխանութիւնը, կը խորացնէ հայրենիք–սփիւռք բաժանումը եւ լրացուցիչ լծակներ կ՚ընձեռէ այն ուժերուն, որոնք Հայաստանի բարին չեն ցանկար։ Հայաստանի ճակատագիրը չի կրնար բանակցուիլ օտար մայրաքաղաքներու մէջ՝ ինքնակոչ ներկայացուցիչներու կողմէ։

Ահաւասիկ հատուածին արեւմտահայերէն գեղեցիկ եւ սահուն թարգմանութիւնը.

Այս պահը կը պահանջէ նաեւ անկեղծ գտնուիլ Հայաստանի ժառանգած վիճակին նկատմամբ։ Անկախութենէն ետք, Հայաստան տասնամեակներ շարունակ տոկաց համակարգային եղծանման եւ հաստատութենական քայքայման։ Այդ ժառանգութիւնը տկարացուց պետութիւնը, ջլատեց հանրային վստահութիւնը եւ երկիրը հասցուց խոցելի վիճակի։ 2018-ի ժողովրդավարական բեկումը շրջադարձ մըն էր. ժողովուրդը պահանջեց կառավարութիւն մը, որ հաշուետու ըլլայ քաղաքացիներուն, եւ ոչ թէ՝ արմատացած շահակից խմբաւորումներուն։ Այդ աշխատանքը տակաւին անաւարտ է, սակայն ուղղութիւնը յստակ եղած է՝ աւելի մեծ հաշուետւութիւն, աւելի մեծ թափանցիկութիւն եւ պետութեան նկատմամբ աւելի մեծ հանրային տիրութիւն։

Ոչ ոք կը մոռնայ Ազերպայճանի հետ կործանարար պատերազմը եւ անոր յաջորդած ողբերգութիւնը։ Ցաւը համազգային է եւ մնայուն։ Սակայն այդ աղէտին արմատները չեն սահմանափակուիր որեւէ մէկ տարիով կամ վարչակազմով. տասնամեակներու ռազմավարական անտեսումը, ինքնաբաւութիւնն ու գէշ կառավարումը Հայաստանն ու Արցախը ձգեցին վտանգաւոր կերպով անպաշտպան։ Հայերը արիւնով վճարեցին գինը։ Այդ պատմութիւնը չի կրնար վերաշարադրուիլ՝ պարզապէս հեղինակութիւններ պաշտպանելու համար։

Այդ ժամանակէն ի վեր, Հայաստան կը գործէ տարածաշրջանային ծայրայեղ ճնշման եւ Ազերպայճանի ու Թուրքիոյ կողմէ թշնամանքի պայմաններուն տակ։ Այդ միջավայրին մէջ, Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի ղեկավարած կառավարութիւնը որդեգրած է դժուար, ոչ կատարեալ, սակայն կենսական ուղի մը՝ ամրապնդել պետական հաստատութիւնները, ընդլայնել Հայաստանի դիւանագիտական եւ անվտանգային կարելիութիւնները եւ յառաջ մղել այնպիսի միջավայր մը, որ կը նուազեցնէ պատերազմի վերսկսման վտանգը։ Հայաստան այժմ կը յարաբերի ուժային մեծ կեդրոններու եւ տարածաշրջանային գործընկերներու հետ այնպիսի ձեւերով, որոնք ոչ շատ վաղ անցեալին աներեւակայելի պիտի թուէին փոքր եւ մեկուսացած պետութեան մը համար։ Սա չի վերացներ մարտահրաւէրները, սակայն կը ստեղծէ կայունութեան եւ բարգաւաճման կարելիութիւններ, բան մը, որ անկախութենէն ի վեր Հայաստան հազուադէպ առիթը ունեցած է հետապնդելու։

Այդ ենթախորքին վրայ, նեղ խմբակի մը փորձը՝ ներկայանալու իբրեւ «սփիւռք», քաղաքական օրակարգը քօղարկելու կրօնական լեզուով եւ դրդելու արտաքին ճնշման արշաւներ՝ ընդդէմ Հայաստանի ընտրուած կառավարութեան, ազգաշինութիւն չէ։ Այդ հատուածապաշտութիւն է՝ առաքինութեան տարազով, յաճախ շաղկապուած անձնական, հաստատութենական կամ ֆինանսական շահերու հետ, որոնք բացայայտուած չեն եւ չէզոք չեն։

Հայաստանին պէտք է ուժեղ պետութիւն եւ ուժեղ Եկեղեցի։ Երկուքն ալ հնարաւոր են՝ միասին, երբ ղեկավարութիւնը վստահելի է, երբ հաստատութիւնները հաշուետու են, եւ երբ քաղաքականութիւնը չի թաքնուիր եկեղեցական հանդերձանքի ետին։ Հաւատքը պէտք չէ օգտագործուի որպէս զէնք՝ ընդդէմ ժողովրդավարական օրինականութեան։ Եկեղեցին պէտք է ինքնանորոգուի անարատութեան եւ բարեփոխումներու ճամբով, իսկ պետութիւնը պարտաւոր է պահպանելու օրէնքի գերակայութիւնը եւ պաշտպանելու դաւանանքի ազատութիւնը՝ առանց թոյլ տալու որեւէ հաստատութեան դառնալ զուգահեռ քաղաքական իշխանութիւն։

Սփիւռքի գերագոյն պարտականութիւնը հայկական ներքին հակամարտութիւնը սրելը չէ։ Անոր պարտքն է հզօրացնել Հայաստանը՝ ներդրումներ կատարելով, հաստատութիւններ կառուցելով, կրթութեան ու դիմադրականութեան սատարելով, տեղահանուած ընտանիքներուն օգնելով, կարողութիւնները արդիականացնելով եւ թիկունք կանգնելով բարեփոխումներու դժուարին աշխատանքին, փոխանակ հեռուէն զայն խափանելու։

Հայաստանը հին իշխանական պայքարներու թատերաբեմ չէ։ Եկեղեցին գահ չէ։ Սփիւռքը լծակ չէ, զոր կարելի է գործածել ընդդէմ հայ քուէարկողին։ Եկեղեցին, զոր ժողովուրդը կը կրէ իր ուսերուն վրայ, պէտք է իր կարգին կրէ ժողովուրդը։ Եղծանումէ ազատագրուած պետութիւնը պէտք է պաշտպանուի եւ ոչ թէ տկարացուի՝ աշխարհի բոլոր հայերուն կողմէ։

2026 Փետրուար 13