Անցում զգացականէն առարկայական. ինչպէ՞ս կերպարանափոխուեցաւ իշխանութեան ընտրազանգուածը

Ստորեւ ներկայացուած պատմա-վերլուծական գրութիւնը կը պատկանի Անուշաւան Բարսեղեանի գրիչին։ 

Ան եղած է Ֆրանսայի մէջ Հայաստանի դեսպանատան խորհրդական (2018-2022)։ «Նորավանք» գիտակրթական հիմնադրամի նախկին փոր­ձագէտ է, տարածաշրջանային քաղաքականութեան նուիրուած 4 գի­տական յօդուածի հեղինակ՝ թուրք-քրտական հաշտութեան գործընթացի վե­րաբերեալ «Նոր Լոզան, կամ նոր Թուրքիա» (յապաւումներով տպուած է նաեւ «Ակօս»-ի մէջ), «Ադրբեջանական փափուկ ուժը Վրաս­տա­նում», «Ադրբեջանի վերլուծական կենտրոնները», «Ադրբոջանի քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնը փորձագիտական տիրոյթում»։

Բարսեղեան ստորեւ ներկայացուած գրութիւնը հրապարակած է Դիմագիրքի իր էջով։ Կ՚արտատպենք նոյնութեամբ, ուղղագրութիւնը վերափոխելով դասականի եւ օտարամուտ բառերը փոխարինելով իրենց հայերէն համարժէքներով.

«ՔՊ». Յեղափոխական խանդավառութենէն մինչեւ քաղաքական իրապաշտութիւն

2018 թուակա­նին «ՔՊ» կու­սակ­ցու­թեան հիմ­քով կազ­մուած «Իմ քայ­լը» դա­շին­քը ՀՀ Ազ­գա­յին ժո­ղովի ար­տա­հերթ ընտրու­թիւննե­րում ստա­ցաւ 884.456 քուէ՝ ընտրու­թիւննե­րին մաս­նակցած­նե­րի մօտ 70,44%-ը։ Այդ ընտրու­թիւնը սո­վորա­կան կու­սակցա­կան աջակ­ցութիւն չէր. դա մե­ծապէս յե­ղափո­խական-զգա­ցական լիազօ­րագիր էր՝ նախ­կին հա­մակար­գի մերժման եւ նոր իշ­խա­նու­թեան, յատ­կա­պէս նրա առաջ­նորդ Նի­կոլ Փա­շինեանի հան­դէպ լայն հան­րա­յին վստա­հու­թեան ալիք։ 2018-ը կա­րելի է հա­մարել «ՔՊ»-ի քա­ղաքա­կան յաղ­թա­նակի գա­գաթ­նա­կէտը. մար­դիկ քուէար­կում էին ոչ միայն առար­կա­յական կա­ռավա­րու­թեան օգ­տին, այ­լեւ նախ­կին իշ­խա­նական հա­մակար­գի վերջնա­կան հե­ռաց­ման օգ­տին։ Այդ պատ­ճա­ռով 70%-ը պէտք է հաս­կա­նալ ոչ թէ որ­պէս կա­յուն կու­սակցա­կան կամ քա­ղաքա­կան մի­ջուկ, այլ որ­պէս շատ լայն, բայց քա­ղաքա­կանա­պէս տար­բեր շեր­տե­րից կազ­մուած յե­ղափո­խական դա­շինք։

2021 թուակա­նին «ՔՊ»-ն ստա­ցաւ 688.761 քուէ՝ 53,91%։ Այս ընտրու­թիւնը ար­դէն բո­լորո­վին այլ բնոյթ ու­նէր։ Այն տե­ղի ու­նե­ցաւ 44-օրեայ պա­տերազ­մից յե­տոյ եւ դար­ձաւ Ն. Փա­շինեանի իշ­խա­նու­թեան հա­մար ամե­նածանր քա­ղաքա­կան փոր­ձա­քարը։ «ՔՊ»-ն 2018-ի 70%-ից իջաւ մօտ 54%-ի, բայց պա­հեց խորհրդա­րանա­կան մե­ծամաս­նութիւ­նը։ Սա ցոյց տուեց, որ քուէար­կութեանը մաս­նակցած­նե­րի մե­ծամաս­նութիւ­նը, չնա­յած պա­տերազ­մի հե­տեւանքնե­րին, իշ­խա­նու­թեան շա­րու­նա­կու­թիւնը հա­մարեց աւե­լի ըն­դունե­լի տար­բե­րակ, քան նախ­կին հա­մակար­գի վե­րադար­ձը։ Սա­կայն 2021-ի քուէն միայն «նախ­կիննե­րին չվե­րադարձնե­լու» քուէ չէր. այնտեղ կար նաեւ կա­յու­նութեան պա­հանջ, յետ­պա­տերազ­մեան խոր ցնցու­մից դուրս գա­լու ցան­կութիւն, ընդդի­մու­թեան հան­դէպ անվստա­հու­թիւն եւ պե­տու­թեան ներ­սում հաս­տա­տու­թե­նական ճգնա­ժամը չխո­րաց­նե­լու տրա­մաբա­նու­թիւն։

2026 թուակա­նին «ՔՊ»-ն, ըստ Կենտրո­նական ընտրա­կան յանձնա­խումբի նախ­նա­կան ամ­բողջա­կան տուեալ­նե­րի, ստա­ցել է մօտ 727.160 քուէ՝ 49,81%։ Սա ար­դէն աւե­լի քա­ղաքա­կանա­ցուած եւ ծրագ­րա­յին ընտրու­թիւն է, քան 2018-ը կամ 2021-ը։ Այս ան­գամ ընտրո­ղը քուէար­կել է ոչ միայն յե­ղափո­խու­թեան յի­շողու­թեան, ոչ միայն նախ­կիննե­րի վե­րադար­ձը կան­խե­լու, այ­լեւ վեր­ջին տա­րինե­րին կա­տարուած աշ­խա­տան­քի եւ ներ­կա­յացուած քա­ղաքա­կան ուղղու­թեան վե­րաբե­րեալ իր վե­րաբեր­մունքը ար­տա­յայ­տե­լու հա­մար։

Այդ ուղղու­թեան կենտրո­նում է «Իրա­կան Հա­յաս­տան» գա­ղափա­րախօ­սու­թիւնը, որը դար­ձել է «ՔՊ»-ի ներ­կա­յիս քա­ղաքա­կան առանցքնե­րից մէ­կը։ Այն կա­րելի է հաս­կա­նալ որ­պէս խա­ղաղու­թեան օրա­կարգ, ՀՀ մի­ջազ­գայնօ­րէն ճա­նաչուած սահ­մաննե­րի ըն­դունում, ինքնիշ­խան պե­տակա­նու­թեան ամ­րապնդում, նախ­կին աշ­խարհա­քաղա­քական կա­խուա­ծու­թիւննե­րից հե­ռացում, պատ­մա­կան-առա­ւելա­պաշ­տա­կան օրա­կար­գից հրա­ժարում եւ կենտրո­նացում պե­տու­թեան հաս­տա­տու­թիւննե­րի, անվտան­գութեան, խա­ղաղու­թեան ու տնտե­սական զար­գացման վրայ։

Քա­ղաքա­կան տե­սան­կիւնից սա վտանգ պա­րու­նա­կող ու­ղերձ էր, յատ­կա­պէս հա­շուի առ­նե­լով յետ­պա­տերազ­մեան եւ ինքնու­թեան հար­ցե­րով զգա­յուն մեր հա­սարա­կու­թիւնը։ Ընդդի­մու­թիւնը ամ­բողջ ընտրար­շա­ւի ըն­թացքում փոր­ձեց այդ գի­ծը ներ­կա­յաց­նել որ­պէս պար­տուողա­կանու­թիւն, միակող­մա­նի զի­ջումնե­րի քա­ղաքա­կանու­թիւն, ազ­գա­յին իդէալ­նե­րից եւ ինքնու­թիւնից հրա­ժարում։ Բայց իշ­խա­նու­թեան հա­մար այդ նոյն գի­ծը ներ­կա­յաց­ւում էր որ­պէս աւե­լի իրա­պաշ­տա­կան, պե­տակա­նակենտրոն մօ­տեցում՝ ոչ թէ պատ­մա­կան պա­հանջնե­րի շուրջ զօ­րաշարժ, այլ իրա­կան պե­տական սահ­մաննե­րի, խա­ղաղու­թեան եւ ինքնիշ­խա­նու­թեան շուրջ քա­ղաքա­կանու­թիւն։

Այս իմաս­տով «ՔՊ»-ի լիազօ­րագի­րը 2018-ից մին­չեւ 2026 նուազել է՝ փո­խելով իր բնոյ­թը։ 2018-ի լայն յե­ղափո­խական ալի­քը աս­տի­ճանա­բար վե­րածուել է աւե­լի նեղ, բայց աւե­լի յստակ քա­ղաքա­կանա­ցուած ընտրա­զան­գուածի։ Այդ ընտրա­զան­գուածը կա­րող է ամ­բողջու­թեամբ չկի­սել «ՔՊ»-ի բո­լոր գա­ղափար­նե­րը, բայց ընդհա­նուր առ­մամբ աջակ­ցում է խա­ղաղու­թեան օրա­կար­գին, ար­տա­քին քա­ղաքա­կան վե­րակողմնո­րոշ­մա­նը, նախ­կին հա­մակար­գի վե­րադար­ձի մերժմա­նը եւ աւե­լի իրա­պաշ­տա­կան պե­տական մտա­ծողու­թեանը։

Այսպի­սով, 2026-ի «ՔՊ»-ի լիազօ­րագի­րը այ­լեւս յե­ղափո­խական սի­րոյ քուէ չէ։ Այն աւե­լի սա­ռը, հա­շուար­կա­յին եւ պայ­մա­նական վստա­հու­թեան քուէ է՝ խա­ղաղու­թեան, ինքնիշ­խա­նու­թեան, Արեւ­մուտքի հետ մեր­ձեցման, նախ­կին աշ­խարհա­քաղա­քական կա­խուա­ծու­թիւննե­րից հե­ռանա­լու եւ նախ­կին հա­մակար­գին չվե­րադառ­նա­լու տրա­մաբա­նու­թեամբ։ «ՔՊ»-ն կորցրել է 2018-ի լայն խան­դա­վառող մե­ծամաս­նութիւ­նը, բայց պահ­պա­նել է աւե­լի կա­յուն, աւե­լի քա­ղաքա­կանա­ցուած եւ աւե­լի գի­տակ­ցուած ընտրա­կան միջուկ։

Գրութեան դիմագիրքեան կապը.

https://www.facebook.com/share/p/1BUfiG5161/?mibextid=wwXIfr ■