«Մելգոնեան»-ի հարիւրամեակը 

Նիկոսիա կը տօնէ հայկական ժառանգութեան դարադարձը

Նիկոսիա, Յու­նիս 2026 — Այս շա­բաթ, հարիւրաւոր «Մել­գո­նեան­ցի­ներ»՝ աշ­խարհի չորս ծա­գերէն, հա­մախմբուեցան նշե­լու հա­մար հայ­կա­կան սփիւռքի ամէնէն խորհրդան­շա­կան կա­ռոյցնե­րէն մէ­կուն՝ Կիպ­րո­սի Նի­կոսիա քա­ղաքին մէջ գտնուող Մել­գո­նեան կրթա­կան հաս­տա­տու­թեան հա­րիւ­րա­մեակը։

Մել­գո­նեան կրթա­կան հաս­տա­տու­թիւնը իր դռնե­րը բա­ցած է 1926-ին եւ տաս­նա­մեակ­ներ շա­րու­նակ ան եղած է շատ աւե­լին, քան պար­զա­պէս դպրոց մը. եղած է օճախ մը, ապաս­տան եւ հնոց, ուր կո­փուած ու ամ­րապնդուած է Մի­ջին Արե­ւել­քէն, Եւ­րո­պայէն եւ այ­լ վայրերէ եկած երի­տասարդնե­րու սե­րունդնե­րու հա­յեցի ինքնու­թիւնը։ Մէկ դար ետք, անոր նախ­կին սա­ները վե­րադար­ձան Կիպ­րոս՝ յար­գանքի տուրք մա­տու­ցե­լու այդ ժա­ռան­գութեան՝ ոգե­կոչ­ման, խո­կու­մի եւ տօ­նախմբու­թեան չորս օրե­րու ընդմէ­ջէն։

Հիմ­նա­դիր­նե­րը եւ անոնց տես­լա­կանը

Հաս­տա­տու­թիւնը հիմ­նադրուած է իբ­րեւ որ­բա­նոց՝ 1915-1923 թուական­նե­րու Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան յա­ջոր­դող օրե­րուն։ Կե­սարիա ծնած ու հա­սակ նե­տած, իսկ ապա Եգիպ­տոս հաս­տա­տուած ծխա­խոտի մե­ծահա­րուստ վա­ճառա­կան­ներ Գրի­գոր եւ Կա­րապետ Մել­գո­նեան եղ­բայրնե­րը իրենց ամ­բողջ կա­րողու­թիւնը տրա­մադ­րե­ցին Մել­գո­նեան հիմ­նադրա­մի ստեղծման՝ հաս­տա­տու­թեան տնօ­րինու­թիւնը յա­ւեր­ժօ­րէն յանձնե­լով Հայ­կա­կան Բա­րեգոր­ծա­կան Ընդհա­նուր Միու­թեան (ՀԲԸՄ)։ 1920-ին Գրի­գոր Մել­գո­նեանի, իսկ 1925-ին՝ Կա­րապե­տի մա­հէն ետք, անոնց կտա­կը ի յայտ բե­րաւ բա­ցառիկ ժա­ռան­գութիւն մը. անոնց ամ­բողջ հարստու­թիւնը, որ այն ատեն կը գնա­հատուէր աւե­լի քան մէկ մի­լիոն անգլիական ստեր­լինկով, յատ­կա­ցուած էր հայ որ­բե­րու եւ չքա­ւոր ըն­տա­նիք­նե­րէ սե­րած մա­նուկնե­րու կրթու­թեան։

Հարիւրամեակի յայտագիրը

Ոգե­կոչ­ման ձեռ­նարկնե­րը սկիզբ առին Հինգշաբ­թի, Յու­նի­ս 25-ի երե­կոյեան, Նա­խագա­հական պա­լատին մէջ տե­ղի ու­նե­ցած ըն­դունե­լու­թեամբ մը, որուն ըն­թացքին կա­տարուեցաւ Մել­գո­նեան կրթա­կան հաս­տա­տութեան հա­րիւ­րա­մեակի յու­շա­մատ­եանի մեկ­նարկը՝ ներ­կա­յու­թեամբ Կիպ­րո­սի Կրթու­թեան, մարզանքի եւ երի­տասար­դու­թեան հար­ցե­րու նա­խարար դոկտ. Աթի­նա Մի­խայէ­լիտուի, Կիպ­րո­սի Մամ­լոյ եւ տե­ղեկա­տւու­թեան գրա­սենեակի տնօ­րէնու­հի տի­կին Ալի­քի Սթի­լիանուի, ինչպէս նաեւ Կիպ­րո­սի խորհրդա­րանին մէջ հայ հա­մայնքի պե­տական ներ­կա­յացու­ցիչ տիար Վարդգէս Մահ­տե­սեանի։ Այս ձեռ­նար­կը հա­մախմբեց համայնքա­յին պա­տասխա­նատու­ներ եւ հոգեւո­րական­ներ, կիպ­րա­կան պե­տա­կան ներ­կա­յացու­ցիչնե­րու եւ Կիպ­րո­սի մէջ Հա­յաս­տա­նի դես­պա­նու­թեան կող­քին՝ իբ­րեւ վկա­յու­թիւն հայ հա­մայն­քը, Կիպ­րո­սի Հան­րա­պետու­թիւնն ու համայն աշ­խար­հը միաւո­րող կա­պե­րու խո­րու­թեան։

Այս բաց­ման հան­դի­սու­թե­նէն ետք, աշ­խարհի չորս ծա­գերէն ժա­մանած մել­գո­նեան­ցի­ները հա­ւաքուեցան Նի­կոսիոյ «Սե­մելի» պան­դո­կը, ժա­մը 19-էն 21, թե­թեւ ընթրի­քի մը շուրջ։

Ուրբաթ, Յու­նի­ս 26-ը յատ­կանշուեցաւ գլխա­ւոր երկու իրա­դար­ձու­թիւննե­րով։ Մել­գո­նեան­ցի­ները հրա­ւիրուած էին այ­ցե­լելու դպրո­ցը, որ բա­ցառա­բար վե­րաբա­ցած էր իր դռնե­րը այս առի­թով։ Կա­նուխ ժա­մերէն իսկ, անոնք փու­թա­ցին շրջե­լու 2005-էն ի վեր վերջնա­պէս փա­կուած շէն­քե­րուն մէջ։ Այ­ցե­լու­թիւն մը՝ լե­ցուն կա­րօտախ­տով ու շա՜տ-շատերու հա­մար նաեւ ցա­ւոտ յի­շատակ­նե­րով, երբ կը վե­րագտնէին իրենց սի­րելի հաս­տա­տու­թիւնը՝ ան­հասկնա­լիօրէն փա­կուած իբր թէ նիւ­թա­կան պատ­ճառնե­րով, այն պա­րագա­յին երբ Մել­գո­նեան եղ­բայրնե­րը իրենց կտա­կով ար­դէն իսկ նա­խատե­սած էին հաս­տա­տու­թեան նիւ­թա­կան կա­րիք­նե­րը հո­գալու հա­մար անհրա­ժեշտ գանձատրու­մը։ Երե­կոյեան, Մել­գո­նեան վար­ժա­րանի տա­րած­քը կեն­դա­նացաւ Հայ եկե­ղեց­ւոյ երգչա­խում­բի մեծ հա­մեր­գով՝ հա­րիւ­րա­մեակի ոգե­կոչ­ման նուիրուած ձեռ­նարկ մը, որ տե­ղի ու­նե­ցաւ ժա­մը 20-էն 22։ Այս պատ­մա­կան հա­մեր­գը յու­զիչ տուրք մըն էր հայ երի­տա­սարդ­նե­րու ամբողջ սե­րունդներ կերտած այն հաս­տա­տու­թեան, ուր վերա­դար­ձած էին տարբեր ց­ամա­քամա­սեր սփռուած նախ­կին սա­ները. վայր մը, որ դրոշ­մած էր իրենց կազ­մա­ւոր­ման տա­րինե­րը։

Շա­բաթ, Յու­նի­ս 27-ը յատ­կա­ցուած էր վե­րամիաց­ման եւ պտոյ­տի օրուան մը՝ առա­ւօտեան դէ­պի Գա­գոփեթ­րիա (Kakopetria) մեկ­նումով՝ սուրճի եւ տե­ղական ամ­բողջա­կան մէ­զէէ բաղ­կա­ցած ու տե­ղական գա­րե­ջու­րի եւ գի­նիի ըն­կե­րակ­ցութեամբ ճա­շի մը հա­մար, «Խրի­սան­թիս» ճա­շա­րա­նին մէջ, որ­մէ ետք ժա­մը 17-ի շուրջ մասնակիցները վե­րադար­ձան Նի­կոսիա։ Օրը եզ­րա­փակուեցաւ հա­րիւ­րա­մեակի տօ­նակա­տարու­թիւննե­րու գա­գաթ­նա­կէտով՝ հա­րիւ­րա­մեակի տօ­նական կա­լա-ընթրի­քով «Գլէոփաթ­րա» պան­դո­կին մէջ, որ տե­ւեց 21-էն մին­չեւ առա­ւօտեան ժա­մը 1-ը։ Ասի­կա մեծ հրա­ժեշտ մըն էր մէկ դա­րու պատ­մութեան, զոր բաժ­նեկցե­ցան զայն ապ­րածնե­րը։

Կի­րակի, Յու­նի­ս 28-ը ու­նէր աւե­լի հան­դի­սաւոր եւ խո­րապէս խորհրդան­շա­կան բնոյթ։ Առա­ւօտը սկսաւ Սուրբ Աս­տուածա­ծին հայ­կա­կան առաջ­նորդա­նիստ եկե­ղեց­ւոյ մէջ մա­տու­ցուած Հո­գեհանգստեան արա­րողու­թեամբ՝ ի յի­շատակ Գրի­գոր եւ Կա­րապետ Մել­գո­նեան եղ­բայրնե­րուն, ինչպէս նա­եւ հան­գուցեալ նախ­կին տնօ­րէն­նե­րուն, ու­սուցիչ­նե­րուն եւ բո­լոր հան­գուցեալ սա­ներուն։ Այնուհե­տեւ մաս­նա­կից­նե­րը ուղղուեցան Մել­գո­նեան վար­ժա­րանի հա­մալիր՝ ծա­ղիկ­ներ զե­տեղե­լու Մել­գո­նեան եղ­բայրնե­րու յու­շարձա­նին։ Այդտեղ կը գտնուի կա­լուա­ծին նո­ճինե­րու պու­րա­կը, զոր հաս­տա­տու­թեան առա­ջին տա­րինե­րուն տնկած են որբ աշա­կերտնե­րը՝ ի յի­շատակ իրենց հա­րազատ­նե­րուն եւ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մի­լիոնա­ւոր զո­հերուն։ Այս պու­րա­կը կը մնայ պատ­մա­կան ու զգա­ցական բա­ցառիկ ար­ժէք ներ­կա­յաց­նող յու­շա­վայր մը, որ միան­գա­մայն ան­նա­խադէպ է աշ­խարհի տա­րած­քին կա­ռու­ցուած Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան միւս յու­շա­համա­լիր­նե­րու շարքին։ 

Հա­րիւ­րա­մեակի շա­բաթա­վեր­ջը եզ­րա­փակուեցաւ Այա Նա­փայի մէջ կա­յացած «Հրա­ժեշ­տի ծո­վափ­նեայ ընթրի­քով»՝ ձու­կի մէ­զէի, տե­ղական գա­րեջու­րի եւ գի­նիի ըն­կե­րակ­ցու­թեամբ։

Յա­րատե­ւող ժա­ռան­գութիւն մը

Դպրո­ցի շրջա­նաւարտնե­րը դար­ձած են առաջ­նորդներ, մտա­ւորա­կան­ներ, արուես­տա­գէտ­ներ եւ ար­հեստա­վարժներ, որոնք մե­ծապէս նպաս­տած են ամ­բողջ աշ­խարհի հայ հա­մայնքնե­րուն: Թէեւ հաս­տա­տու­թիւնը 2005-ին փա­կեց իր դռնե­րը իբ­րեւ գոր­ծող վար­ժա­րան,– որո­շում մը, որ խոր ընդվզում եւ վիշտ յա­ռաջա­ցու­ցած էր հա­մայն հայ սփիւռքի մէջ,– անոր հա­րիւ­րա­մեակը ցոյց տուաւ, որ Մել­գո­նեանի ոգին կը յա­րատե­ւէ՝ շնոր­հիւ մել­գո­նեան­ցի­ներուն, որոնք զայն վառ կը պա­հեն իրենց սրտե­րուն մէջ՝ աշ­խարհի ո՛ր ծայրն ալ գտնուին։

Հա­րիւր տա­րի ետք, Նի­կոսիան կը մնայ հո­գեւոր օճա­խը սե­րունդի մը, որուն տրուեցաւ ոչ միայն կրթու­թիւն, այ­լեւ՝ ինքնութիւն։

Ժիրայր ՉՈԼԱՔԵԱՆ ■