Ինքնութեան որոնման յուզիչ ուղեւորութիւն մը՝ ոգեկոչման ձեռնարկներու ծիրէն ներս

Հայոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան 111-րդ տա­րելի­ցի ոգե­կոչ­ման ձեռ­նարկնե­րու ծի­րէն ներս, Երեք­շաբթի, Ապ­րիլ 21-ին, Ար­քէօյ (Arcueil) քա­ղաքի «Էս­փաս Վի­լար» (Espace Jean Vilar) սրա­հին մէջ տե­ղի ու­նե­ցաւ Ալեք­սանտրա Ռու­թիօ-Մի­քայէ­լեանի «Երակ­նե­րուն մէջ հո­սող յի­շողու­թիւնը» (« La mémoire dans les veines ») ցնցիչ վա­ւերագ­րա­կան ֆիլ­մին ցու­ցադրու­թիւնը: Պարզ պատ­մա­կան վա­ւերագ­րութե­նէն անդին՝ այս ստեղ­ծա­գոր­ծութիւ­նը հան­դի­սա­տե­սը կը ներ­քա­շէ ըն­տա­նե­կան մտեր­միկ որո­նումնե­րու մէջ՝ վա­րա­գոյ­րը բա­նալով պատ­մութեան յա­ճախ մոռ­ցուած էջի մը վրայ. Թուր­քիոյ մէջ մնա­ցած հա­յերու ճա­կատա­գիրը:

Ծանր լռու­թիւնն ու ժա­ռան­գորդի մը խոս­տումը

Այս ծրա­գիրը ծնունդ առած է սրբա­զան ուխտէ մը. բե­մադի­րը իր մեծ հօր խոս­տա­ցած էր գտնել Անա­տոլուի մէջ ան­յայտա­ցած իրենց ըն­տա­նիքին հետ­քե­րը: Այս անձնա­կան հե­տախու­զութեան ընդմէ­ջէն՝ ֆիլ­մը կը կը ներ­կա­յաց­նէ եր­կար տա­րիներ լռու­թեան մատ­նուած պատ­մութիւննե­րը Թուրքիոյ մէջ մնա­ցած այն հա­յու­հի­ներուն, որոնք 1915-ի ար­հա­ւիր­քէն ետք ստի­պուած էին պա­հել իրենց ինքնու­թիւնը: Այս վկա­յու­թիւննե­րուն ընդմէ­ջէն՝ վա­ւերագ­րա­կանը կը հիւ­սէ խո­րունկ խորհրդա­ծու­թիւն մը պանդխտու­թեան, տո­կու­նութեան եւ դէ­պի հաշ­տութիւն տա­նող դժուարին ու­ղիին շուրջ:

Յայտնու­թեան նման տիտ­ղոս մը

«Երակ­նե­րուն մէջ հո­սող յի­շողու­թիւնը» խո­րագի­րը ու­նի բա­ցառիկ խորհրդան­շա­կան ուժ: Ան զօ­րեղ կեր­պով կը պատ­կե­րէ այն ան­բա­ցատ­րե­լի ճշմար­տութիւ­նը, թէ ըլ­լա՛յ ըն­տա­նեկան, ըլ­լա՛յ պատ­մա­կան ան­ցեալը կը հո­սի մեր արեան մէջ: Յի­շողու­թիւնը կը փո­խան­ցուի սե­րունդէ-սե­րունդ՝ յաղ­թա­հարե­լով ջնջու­մի փոր­ձերն ու տի­րական մնա­լով նոյ­նիսկ ամե­նածանր լռու­թե­նէն ետք: Այսպէ­սով, Ալեք­սանտրա Ռու­թիօ-Մի­քայէ­լեանի անձնա­կան պատ­մութիւ­նը կը վե­րածուի հայ­կա­կան հա­ւաքա­կան յի­շողու­թեան ըն­դարձակ հա­յելիին:

Պատ­մութեան առանցքը. Սի­մային ոդի­սականն ու «ան­նէ-ան­նէմ»-նե­րու գաղտնի­քը

Վա­ւերագ­րա­կանը կը վե­րակեն­դա­նաց­նէ Ալեք­սանտրա­յի ու­ղե­ւորու­թիւնը՝ իր մեծ-մեծ մօր՝ Սի­մային հետ­քե­րով: 1915-ի որ­բուկ Սի­ման, 18 տա­րեկա­նին, Սվա­զի շրջա­նին մէջ բռնի ամուսնա­ցուած էր թուրքի մը հետ: Այս միու­թե­նէն ծնած էր անոնց դուստրը՝ Շա­հիմէն: 1928-ին, Սի­մա կը յա­ջողի փախ­չիլ Ֆրան­սա՝ իր եղ­բօր քով, սա­կայն ստի­պուած կ՚ըլ­լայ իր զա­ւակը ող­բերգա­կանօ­րէն լքել Սվա­զի մզկի­թի մը առ­ջեւ: Շա­հիմէն կը մեծ­նայ թուրք ըն­տա­նիքի մը մէջ՝ բո­լորո­վին ան­գի­տանալով իր հայ­կա­կան ար­մատնե­րուն մա­սին:

Այս որո­նումնե­րը սկիզբ առած են Նո­յեմ­բեր 2021-ին, երբ Ալեք­սանտրա­յի 91-ամեայ մեծ հայ­րը՝ Կա­րապե­տը, անոր հետ կը կի­սէ «հոն» մնա­ցած քրոջ դառն պատ­մութիւ­նը: Այս յայտնու­թեամբ առաջ­նորդուած՝ Ալեք­սանտրա մեկ­նած է Պո­լիս, ուր ան յա­ջողած է գտնել իր մինչ այդ ան­ծա­նօթ զար­մուհին՝ Սե­պահա­թը եւ Շա­հիմէին միւս ժա­ռանգնե­րը: Այս ու­ղին լոյս կը սփռէ «ան­նէ-ան­նէմ»-նե­րու (մեծ մայ­րեր) պատ­մա­կան երե­ւոյ­թին վրայ. տաս­նեակ հա­զարա­ւոր հա­յու­հի­ներ, որոնք 1915-ին բռնի «թրքա­ցուած» էին, եւ որոնց գաղտնի­քը սկսաւ բա­ցայայ­տուիլ միայն 2000-ական­նե­րու սկիզ­բը: Այս քայ­լով բե­մադի­րը կ՚իրա­կանաց­նէ հո­գեկան իս­կա­կան դար­մա­նում մը՝ բու­ժե­լու հա­մար չորս սե­րունդէ ի վեր բաց մնա­ցած վէր­քե­րը:

*  *  *

Վեր­ջերս՝ Ապ­րիլ 22-ին, ֆիլ­մը հե­ռար­ձա­կուե­ցաւ KTO հե­ռատե­սիլի կա­յանէն: Անոնք, որոնք չեն կրցած դի­տել, կրնան զայն գտնել կա­յանի կայ­քէ­ջին վրայ (replay):

*  *  *

Դէ­պի նոր ծրա­գիր. «Նռան ցա­նու­ցիր հա­տիկ­նե­րը»

Այս յա­ջողու­թե­նէն քա­ջալե­րուած՝ Ալեք­սանտրա Ռու­թիօ-Մի­քայէ­լեան ար­դէն կը պատ­րաստէ իր յի­շողու­թեան աշ­խա­տան­քին նոր փու­լը՝ «Նռան ցա­նու­ցիր հա­տիկ­նե­րը» (« Les grains éparpillés de la grenade ») խո­րագ­րով: Այս նոր վա­ւերագ­րա­կանը պի­տի ներ­կա­յաց­նէ հա­յերու հաս­տա­տու­մը Ֆրան­սա­յի եւ Եւ­րո­պայի մէջ՝ լու­սարձա­կի տակ առ­նե­լով այն կա­պը, զոր իւ­րա­քան­չիւրս ու­նի հայ­կա­կանու­թեան եւ, ընդհան­րա­պէս, մարդկու­թեան հետ:

Լու­սանկար­նե­րու ցու­ցա­հան­դէ­սով եւ բա­նաս­տեղծու­թիւննե­րու փունջով հա­մեմուած այս ծրա­գիրը կը խոս­տա­նայ ըլ­լալ հե­ղինա­կին ամէ­նէն մտեր­միկ ու միաժա­մանակ ամէ­նէն հա­մամարդկա­յին փոր­ձա­ռու­թիւնը: Ան կը պատ­կե­րէ աք­սո­րը՝ դէմ­քե­րու եւ վկա­յու­թիւննե­րու ընդմէ­ջէն բա­ցուող ու­ղե­ւորու­թիւն մը դէ­պի մարդկա­յին հո­գիի խոր­քե­րը:

Աջակ­ցիլ ծրագ­րին. Այս նոր գոր­ծը կեան­քի կո­չելու հա­մար, «Proarti» հար­թա­կին վրայ սկսած է հան­գա­նակու­թեան ար­շաւ մը: Հոն կրնաք դի­տել ֆիլ­մը ներկայացնող կարճ տեսահոլովա­կը, բա­ցառիկ լու­սանկար­ներ եւ ըն­թերցել բա­նաս­տեղծու­թիւննե­րէն մէ­կը. 

https://www.proarti.fr/collect/project/les-grains-eparpilles-de-la-grenade-0/0

Կարեւոր թուական­ներ.

 • 2026 Սեպ­տեմբեր 12. «Նռան ցա­նու­ցիր հա­տիկ­նե­րը» ֆիլ­մին անդրա­նիկ ցու­ցադրու­թիւնը՝ Ալ­ֆորվի­լի POC սրա­հին մէջ:

 • 2026 Սեպ­տեմբեր 21-30. Լու­սանկար­չա­կան ցու­ցա­հան­դէս՝ Ալ­ֆորվի­լի «Le 148» սրա­հին մէջ:

 • 2026 Նո­յեմ­բեր. Ցու­ցադրու­թիւններ Լիոնի շրջա­նին մէջ:

 • 2027 Յու­նուար. Ցու­ցադրու­թիւններ Մար­սի­լիոյ մէջ:

Լուսան­կարնե­րը՝ 2025 Սեպ­տեմբեր 24-ի «Humanité»-ին մէջ, այս ֆիլմին նուիրուած խո­րապէս յու­զիչ յօ­դուածէն են։ «Շաբ­թուան պատ­մութիւ­նը» բաժ­նին մէջ լոյս տե­սած գրու­թիւնը, որ կը պատ­կա­նի Մա­րի Փե­նէնի գրի­չին, կը կրէ «Հա­յաս­տա­նի երե­խանե­րուն վե­րագտնուած ար­մատնե­րը» խո­րագիրը։

https://www.humanite.fr/monde/armenie/la-memoire-dans-les-veines-les-racines-retrouvees-des-enfants-darmenie

ՇԱՆԹ ՈՍԿԵՐԻՉԵԱՆ ■