ՇԱՒԻԼ — Ցեղասպանութեան 111-րդ տարելիցը

Ապրիլ 26-ին, Սուրբ Գրի­գոր Լու­սա­ւորիչ եկե­ղեց­ւոյ մէջ մա­տու­ցուած կի­րակ­նօ­րեայ պա­տարա­գէն ետք, Շա­ւիլի մէջ ոգե­կոչուեցաւ Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան 111-րդ տարելիցը։ Արա­րողու­թեան ներ­կայ էին քա­ղաքի նո­րըն­տիր քա­ղաքա­պետ Թիէրի Պը­զան­սոն, ինչպէս նաեւ բազ­մա­թիւ ընտրեալ­ներ, որոնց շար­քին՝ Շրջա­նային խոր­հուրդի ան­դամ եւ Վա­լերի Փեք­րե­սի ներ­կա­յացու­ցիչ Անն-Լուիզ Մե­զատիօ։

Հո­գեւոր հո­վիւ Գուրգէն քհնյ Աղա­բաբեանի ֆրան­սե­րէն քա­րոզէն ետք, կազ­մուեցաւ թա­փօր մը, որ ուղղուեցաւ դէպի 300 մեթր ան­դին գտնուող քա­ղաքի հայ­կա­կան յու­շարձա­նը։

Հան­դի­սու­թիւնը սկսաւ խաչ­քա­րին դի­մաց Տէր Գուրգէ­նի աղօթ­քով, որուն յա­ջոր­դե­ցին եր­կու եր­գեր («Գո­վեա Երու­սա­ղէմ» եւ «Երե­ւան-Էրե­բու­նի»)՝ եկե­ղեց­ւոյ դպրաց դա­սուն կա­տարո­ղու­թեամբ եւ Աստղիկ Տէ­տէեանի խմբա­վարու­թեամբ։ «Լե­ւոն Շանթ» վար­ժա­րանի աշա­կերտնե­րուն կող­մէ ար­տա­սանուած բա­նաս­տեղծու­թիւննե­րէն ետք, կա­տարուեցաւ ծաղ­կեպսակ­նե­րու զե­տեղում։ Ընդհա­նուր առ­մամբ տա­սը ծաղ­կեպսակ զե­տեղուեցաւ, որոնց կար­գին՝ Հայց. առա­քելա­կան եկե­ղեց­ւոյ ծխա­կան խոր­հուրդի, ASCA միու­թեան (վար­ժա­րան), Ֆրան­սա­հայ կա­պոյտ խա­չի (CBAF), Ֆրան­սա­յի մէջ Հա­յաս­տա­նի դես­պա­նու­թեան, Հայ նախ­կին ռազ­միկնե­րու եւ դի­մադ­րա­կան­նե­րու միու­թեան (ANACRA), ինչպէս նաեւ Շա­ւիլի քա­ղաքա­պետին կող­մէ։

Փառերգե­րու ունկնդրու­թե­նէն ետք, կարգը հա­սաւ ելոյթնե­րուն։ Նախ Շա­ւիլի Հայ առա­քելա­կան եկե­ղեց­ւոյ ծխա­կան խոր­հուրդի ատե­նապե­տու­հի Սիլ­վա Քե­թեն­ճեան յու­զումով ար­տա­սանեց Դա­նիէլ Վա­րու­ժա­նի «Առ­կայծ ճրա­գը», ապա իր խօս­քին մէջ շեշ­տեց մարդկու­թեան դէմ գոր­ծուած այս ոճի­րը յի­շելու եւ չմոռ­նա­լու անհրա­ժեշ­տութիւ­նը։ Շնոր­հա­կալու­թիւն յայտնե­լով Ֆրան­սա­յին՝ վե­րապ­րողնե­րուն ապաս­տան տա­լուն հա­մար, ան յի­շեցուց, որ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան յի­շողու­թիւնը կը պատ­կա­նի նաեւ ներ­կա­յին։ Անդրա­դառ­նա­լով Ար­ցա­խի 100 հա­զար հա­յերու բռնի տե­ղահա­նու­թեան եւ հա­մընդհա­նուր, ինչպէս նաեւ ԻՒ­ՆԷՍՔՕ-ի լռու­թեան պայ­մաննե­րուն մէջ հա­զարա­մեայ հայ­կա­կան մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գութեան ոչնչաց­ման՝ ան չմոռ­ցաւ նշել նաեւ Պա­քուի բան­տե­րուն մէջ ար­գե­լափա­կուած հայ պա­տանդնե­րը։

Խօս­քը այ­նուհե­տեւ տրուեցաւ Լի­լիթ Ան­տո­նեանին, որ Ֆրան­սա­յի մէջ Հա­յաս­տա­նի դես­պան Ար­ման Խա­չատ­րեանի անու­նով շնոր­հա­կալու­թիւն յայտնեց Ֆրան­սա­յին՝ 2001 թուակա­նին Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը ճանչնա­լուն հա­մար, միաժա­մանակ զգօ­նու­թեան կոչ ընե­լով, քա­նի որ վտան­գը տա­կաւին առ­կայ է։ Ան ապա յոյս յայտնեց՝ բո­լոր մի­ջոց­նե­րով զար­գացնե­լու եւ պահ­պա­նելու տա­րածաշրջա­նի խա­ղաղու­թիւնը։

Յա­ջորդ խօս­ք առնողն էր ANACRA-ի նա­խագահ Լե­ւոն Յով­նա­նեան։ Յի­շեց­նե­լէ ետք Ֆրան­սա­յի ամե­նահին միու­թիւննե­րէն մէ­կուն՝ նախ­կին ռազ­միկնե­րու այս կազ­մա­կեր­պութեան 1917-ին հիմ­նադրու­թիւնը, ան անդրա­դար­ձաւ սերնդա­փոխու­թեան հար­ցին՝ շա­րու­նա­կելու հա­մար յի­շատա­կի պահ­պա­նու­մը, որ պէտք է փո­խան­ցուի սե­րունդէ-սե­րունդ, ճիշդ այնպէս, ինչպէս ըրած էր Մե­լինէ Մա­նու­շեան, զոր՝ բա­նախօ­սը մօ­տէն ճանչնալու բախտն ունեցած է։

Ապա խօսք առաւ Շա­ւիլի նո­րըն­տիր քա­ղաքա­պետ Թիէրի Պը­զան­սոն։ Ան նախ շնոր­հա­կալու­թիւն յայտնեց Տէր Գուրգէ­նին եւ ոգե­կոչ­ման միւս կազ­մա­կեր­պիչնե­րուն։ Ապա յոր­դո­րեց բացարձակապէս մեր­ժել մարդկու­թեան պատ­մութեան այս սեւ էջին մո­ռացումը։ «Ձեր բո­լորին ընդմէ­ջէն ես կը տես­նեմ ոտ­քի կանգնած հա­մայնք մը, որ չի վա­րանիր իրերն իրենց անու­նով կո­չելու եւ լռու­թիւնը խզե­լու՝ յի­շատա­կը վառ պա­հելու հա­մար։ Յի­շատակ մը, որ պի­տի մնայ նաեւ Շա­ւիլի պատ­մութեան ան­քակտե­լի մէկ մա­սը»,– յայ­տա­րարեց ան։

2015-ին Կա­պոյտ խա­չի «Տէր Դաւ­թեան» մաս­նա­ճիւ­ղին կող­մէ տնկուած ծա­ռին առջեւ կանգ առ­նե­լէ ետք, ներ­կա­ները ուղղուեցան «Սար­գիս Պա­լապա­նեան» սրահ, ուր ի­րենց կը սպա­սէր եկե­ղեց­ւոյ Տիկ­նանց յանձնա­խումբին կող­մէ պատ­րաստուած ճոխ հիւ­րա­սեղանը։

Հ. Հ. ■