Հայաստան−Ռուսաստան՝ լարուած յարաբերութիւններ
Մայիսի սկզբին, Երեւանը դարձաւ միջազգային դիւանագիտութեան ուշադրութեան կեդրոնը։ Այս եւրոպամէտ միջոցառումները անպատասխան պիտի չմնային Ռուսաստանի, ինչպէս նաեւ Հայաստանի մէջ անոր յարող ուժերուն կողմէ։ Իսկ Ուքրաինայի նախագահ Զելենսքիի ներկայութիւնը աւելի բռնկեց արդէն չափազանց լարուած կացութիւնը։ Դեռ նախքան Եւրոպական քաղաքական համայնքի (ԵՔՀ) մայիսեան վեհաժողովին կայացումը, Ռուսաստանի բարձրագոյն իշխանութիւնները շեշտած էին, թէ Հայաստան չի կրնար միաժամանակ անդամակցիլ թէ՛ Եւրասիական տնտեսական միութեան (ԵԱՏՄ) եւ թէ՛ Եւրոպական Միութեան։
Հայաստանի խորհրդարանական ընտրարշաւին մասնակցելու պատճառով, վարչապետ Փաշինեանի կողմէ Մայիս 9-ի Մոսկովեան Յաղթանակի շքերթի հրաւէրին մերժումէն ետք, նախագահ Փութին, աւելի հեռու երթալով, մամլոյ ասուլիսի ընթացքին պնդեց. «Իմ կարծիքով, ճիշդ պիտի ըլլար,– թէ՛ բնակչութեան, Հայաստանի քաղաքացիներուն, թէ՛ մեզի հանդէպ, որպէս գլխաւոր տնտեսական գործընկեր,– որ Հայաստան հնարաւորինս շուտ հանրաքուէ մը կազմակերպէր Եւրոպական Միութեան անդամակցութեան ուղղութեան մասին»։ Եւ աւելցուց, որ նման քայլի արդիւնքին հիման վրայ Ռուսաստանն ալ «իր ընտրութիւնը կ՚ընէ, եւ ապա կը դիմենք դէպի մեղմ, քաղաքակիրթ եւ երկուստեք օգտաւէտ ապահարզան»։
Հայաստանի Արտաքին գործոց նախարար Արարատ Միրզոյեան Փութինին պատասխանեց, թէ՝ «Հայաստան կը գործադրէ եւ ապագային ալ պիտի գործադրէ բոլոր ջանքերը, որպէսզի Ռուսաստանի հետ ունենայ բնականոն գործընկերային առողջ յարաբերութիւններ»։ Իսկ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան, մերժելով Ռուսաստանի նախագահ Փութինի երկու յատկանշական առաջարկները՝ յայտարարած էր, թէ կառավարութիւնը մտադիր չէ Եւրոպական Միութեան եւ ԵԱՏՄ-ի միջեւ ընտրութեան հանրաքուէ կազմակերպել, ինչպէս նաեւ չ՚ընդունիր ապահարզանի գաղափարը։
Փութինի ակնարկները ցոյց կու տան Հայաստանի հանդէպ Ռուսաստանի տակաւին շարունակուող գաղութատիրական մտայնութիւնը։ Կայ թաքուն սպառնալիք մըն ալ Փութինի ձեւակերպումին մէջ, լուռ զուգահեռի մը գծումով հայաստանեան ներկայի կացութեան հետ. յիշեցո՛ւմը Ուքրաինայի դէմ պատերազմի դրդապատճառին։ Կրնայ «արդար» թուիլ, որ ան պահանջէ Հայաստանէն հանրաքուէի կազմակերպում, բայց երբ խօսքը կը վերաբերի Ազերպայճանին, Ղազախստանին եւ կամ այլ թրքախօս պետութիւններուն, որոնք Ռուսաստանի քիթին տակ ստեղծեցին Թրքախօս պետութիւններու կազմակերպութիւնը (Թուրքիոյ նախաձեռնութեամբ), նոյն պահանջը չդրուեցաւ անոնց առջեւ։
Պէտք է ընդունինք, որ Հայաստան եւ Ազերպայճան նոյն ռազմավարական կշիռը չունին Մոսկուայի աչքին։ Ազերպայճանի ետին կայ Թուրքիան եւ քարիւղը։ Իսկ Հայաստանի պարագային, Մոսկուան դեռ ունի իր Գիւմրիի ռազմակայանը, ինչպէս նաեւ Հայաստանի կարեւորագոյն պետական ենթակառոյցները, որոնք տնտեսական մեծ լծակներ են։ Ունի նաեւ Ռուսաստանի հայկական համայնքը, ուրկէ շատեր, կամայ թէ ակամայ, կ՚աշխատին ի նպաստ Ռուսաստանի։
Յունիս 7-ին Հայաստանի խորհրդարանական ընտրութիւններուն առթիւ, Ռուսաստան կ՚օգտագործէ տնտեսական գործօնը,նպաստաւորելու համար ռուսամէտ քաղաքական ուժերը։ Ան Հայաստանի մեծագոյն տնտեսական գործընկերն է։ Հայաստան Ռուսաստանէն կը ստանայ ցած գինով կազ, քարիւղ եւ ճարտարարուեստի ոլորտի այլ ապրանքներ։ Մեծ է Հայաստանէն գիւղատնտեսական ապրանքներու արտածման ծաւալը դէպի Ռուսաստան։ Առեւտրական շրջանառութիւնը կը հասնի շուրջ 7 միլիառ տոլարի։ Պարբերաբար, իբր ազդարարութիւն, տարբեր դրդապատճառներով, կարգ մը ապրանքներու մուտքի արգելքներ կը դրուին Ռուսաստանի կողմէ, ինչպէս անցեալ ամիս՝ «Ջերմուկ»-ի հանքային ջուրերու վաճառքին վրայ։
2020-ի Արցախեան պատերազմի ընթացքին Ռուսաստանի կողմնակցութիւնը Ազերպայճանին եւ Հայաստանի հանդէպ իր դաշնակցային պարտաւորութիւններու դրժումը, հայութեան համար մեծագոյն դաւաճանութիւնն էր։ Նոյնը կրկնուեցաւ Արցախի բնակչութեան տեղահանման ատեն եւ այդ թուականէն ետք բազմիցս՝ Հայաստանի վրայ ազերպայճանական յարձակումներու ընթացքին։ Ոչ մէկ երաշխիք կայ, որ Ռուսաստան ապագային աւելի լաւ վերաբերում պիտի ցուցաբերէ Հայաստանի հանդէպ։ Այս պայմաններուն մէջ, ռուսական միահեծան ազդեցութիւնը հաւասարակշռելու համար, Փաշինեանի կառավարութեան եւրոպական արեւելումը այլընտրանք չունի։ Բայց սա չի նշանակեր, որ միջազգային ներկայ տագնապալի իրավիճակին մէջ ան անպայման յաջող ելք պիտի ունենայ։
Ժ.Չ. ■
