Յունիս 18-ի՝ Զօրավար Տը Կօլի կոչին առթիւ

Մայիս ամ­սուան ըն­թացքին, Ֆրան­սա­յի Գան­նի շար­ժանկա­րի փա­ռատօ­նին հայ դե­րասան Սի­մոն Աբ­գա­րեան, Զօ­րավար Տը Կօ­լի դե­րակա­տարու­թեամբ, մեծ գնա­հատան­քի եւ ծա­փահա­րու­թիւննե­րու ար­ժա­նացաւ։ Հպար­տութի՜ւն։

Հպար­տութիւն է նաեւ գիտ­նալ, որ պա­տերազ­մի ըն­թացքին հա­յերը չվա­րանե­ցան հե­տեւե­լու Զօ­րավար Տը Կօ­լին՝ նոյ­նիսկ մին­չեւ մահ։

1940 Յու­նիս 18. Լոն­տո­նէն Զօ­րավար Տը Կօ­լը իր համ­բա­ւաւոր կո­չը կ’ուղղէ Ֆրան­սա­յի եւ այ­լուր գտնուող ֆրան­սա­ցինե­րուն եւ հա­մակիր­նե­րուն։ Այդ կո­չով Տը Կօ­լը իր մօտ կը կան­չէր բո­լոր անոնք, որոնք կ՚ու­զէին պայ­քա­րիլ Ֆրան­սա­յի ազա­տագ­րութեան հա­մար։ Կո­չին պա­տաս­խա­նեցին կա­մաւոր­ներ, զի­նուոր­ներ, գունդեր եւ քա­ղաք­ներ։ Նոյն տա­րին, Զօ­րավար Տը Կօլ անոնց հա­մար ստեղ­ծեց «Ordre de la Libération»-ը, որ ու­նի մէկ տիտ­ղոս՝ «Compagnon de la Libération» (Ազա­տագ­րութեան Ըն­կեր)։ 1036 հո­գի կ՚ար­ժա­նանայ այդ տիտ­ղո­սին, որոնց շար­քին պէտք է աւելցնել նաեւ գունդեր եւ քա­ղաք­ներ։ 1967-ին փա­րիզեան «Hôtel national des Invalides»-ին մէջ կը բա­ցուի «Ordre de la Libération» թան­գա­րանը, ուր եր­կու պա­տերու վրայ կը յի­շատա­կուին այդ 1036 առա­ջին հե­րոս­նե­րուն անուննե­րը եւ կը ցու­ցադրուին անոնց դի­ման­կարնե­րը։ Անոնց մէջ կը գտնենք եր­կու հա­յեր՝ Ռո­ժէ Սէ­ֆէրեան (կո­չեալ Տը Ռով­լէն) եւ Ալեք­սանտր Տէր Սար­գի­սոֆ։

Ռո­ժէ ՍԷ­ՖԷՐԵԱՆ (կո­չեալ ՏԸ ՌՈՎ­ԼԷՆ/DE RAUVELIN)

Ծնած է 1915 Դեկ­տեմբեր 16-ին Գլի­սոն քա­ղաքին մէջ (Լուար-Աթ­լանթիք նա­հանգ)։ Հայ­րը՝ Ար­շակ, Պո­լիսէն է, իսկ մայ­րը՝ Ժեր­մէն, Պրե­թան­յէն։ Նախ­նա­կան ու­սումը ստա­նալէ ետք, Փա­րիզի մէջ կ՚ու­սա­նի գրա­կանու­թիւն եւ փի­լիսո­փայու­թիւն։ 1939-ին զօ­րակո­չի կ՚են­թարկուի եւ մաս կը կազ­մէ 32-րդ ձիաքարշ դաշ­տա­յին հրե­տանա­յին գունդին։ 1940-ին կը ստա­նայ Հե­տամու­տի (Aspirant) աս­տի­ճան։

Նոյն տա­րին կը մաս­նակցի Տէօն­քէրքի պար­պումին։ Զինք նա­ւով կ՚ու­ղարկեն դէ­պի Մա­տակաս­քար։ Նա­խընտրե­լով Ֆրան­սա­յի ազա­տագ­րութեան պա­տերազ­մը, եւ ոչ թէ պար­տադրուած զի­նադու­լը, Հա­րաւա­յին Ափ­րի­կէի ճամ­բուն վրայ ծով նե­տուե­լով փա­խուստ կու տայ։ Ըն­դա­ռաջե­լով Տը Կօ­լի կո­չին՝ 1940 Հոկ­տեմբե­րին Տուրպան քա­ղաքին մէջ կը զի­նուո­րագ­րուի Ազատ Ֆրան­սա­յի հա­մար։ Ռո­ժէ Տը Ռով­լէն կեղ­ծա­նու­նով մաս կը կազ­մէ Ֆրան­սա­կան Ազատ Ու­ժե­րուն (FFL)։ Սու­րիոյ Դա­մաս­կոս քա­ղաքին մէջ կը նշա­նակուի տե­ղակա­լի կցորդ։ Լի­պիոյ ճա­կատա­մար­տին՝ որ­պէս 4-րդ գունդի հրե­տանա­յին սպայ, 1942 Յու­նուարէն մին­չեւ Յու­նիս քա­ջու­թեամբ եւ եռան­դով կը կռուի՝ ցու­ցա­բերե­լով պա­ղարիւն ղե­կավա­րու­թիւն։

1942 Յու­նիս 10-ին Պիր-Հա­քէմի ճա­կատա­մար­տին, երբ կը ղե­կավա­րէր իր գունդը, պայ­թումնե­րու հե­տեւան­քով ծան­րօ­րէն կը վի­րաւո­րուի եւ կը փո­խադ­րուի Եգիպ­տո­սի Սո­լոմ քա­ղաքի անգլիական զի­նուո­րական հի­ւան­դա­նոցը։ Յու­նիս 13-ին կը կնքէ իր մահ­կա­նացուն։ Որ­պէս պատ­մա­կան յի­շեցում՝ նշենք, որ այս ճա­կատա­մար­տին հա­յերը տուած են 9 զոհ։ Ան կը թա­ղուի անգլիական ռազ­մա­կան գե­րեզ­մա­նատան մէջ։ 

Ար­ժա­նացած է «Ֆրան­սա­յի հա­մար զո­հուած»-ի կո­չու­մին։

Ար­ժա­նացած է հե­տեւեալ շքան­շաննե­րուն՝

 • Պա­տերազ­մի Խաչ (1939-1945)՝ ար­մա­ւենիով

 • Պա­տուոյ Լե­գէոնի Աս­պետ

 • Ազա­տագ­րութեան Ըն­կեր՝ 1943 Մա­յիս 11-ի հրա­մանագ­րով

Ալեք­սանտր ՏԷՐ ՍԱՐ­ԳԻ­ՍՈՖ

1944 Նո­յեմ­բե­րին մաս կը կազ­մէ Վո­ժի (Vosges) շրջա­նի 13-րդ Օտար Լե­գէոնին (13e DBLE) եւ կը մաս­նակցի Ար­տէ­նի ճա­կատա­մար­տին։ 1945-ին քա­ջաբար կը մաս­նակցի ալ­զա­սեան բուռն բա­խումնե­րուն, իսկ պա­տերազ­մի վեր­ջին օրե­րուն՝ ալ­պեան Massif d’Authion-ի վե­րագ­րաւման կռիւ­նե­րուն։

Պա­տերազ­մը կ՚աւար­տէ հա­րիւ­րա­պետի աս­տի­ճանով։ 

Նո­յեմ­բեր 1945-ին Ալեք­սանտր Տէր Սար­գի­սոֆը կը հե­ռանայ բա­նակէն եւ որ­պէս մա­տակա­րար կը նշա­նակուի Ֆրան­սա­յի հե­ռաւոր նա­հանգնե­րուն (անդրծո­վեան տա­րածքնե­րուն) մէջ։ Կը գոր­ծէ Հնդկա­չինի եւ Ափ­րի­կէի զա­նազան եր­կիրնե­րուն մէջ։ Վե­րադառ­նա­լով Ֆրան­սա՝ կը հաս­տա­տուի Նիս, ուր կը կնքէ իր մահ­կա­նացուն 1981 Հոկ­տեմբեր 17-ին։ Թա­ղուած է նոյն քա­ղաքին մէջ։

Ար­ժա­նացած է հե­տեւեալ շքան­շաննե­րուն՝

 • Պա­տերազ­մի Խաչ (1939-1945)՝ ար­մա­ւենիով

 • Պա­տուոյ Լե­գէոնի Աս­պետ

 • Դի­մադ­րութեան Շքան­շան

 • Ազա­տագ­րութեան Ըն­կեր՝ 1946 Յու­նիս 20-ի հրա­մանագ­րով

Յար­գանքով յի­շենք անոնց եւ միւսնե­րուն քա­ջու­թիւնն ու զո­հողու­թիւնը։

Հրանդ Նոր­շէն ■

Յ.Գ. – Հա­կառակ պաշ­տօ­նական աղ­բիւրնե­րու մէջ կա­տարուած պրպտումնե­րուն՝ ցարդ Ռո­ժէ Սէ­ֆէրեանէն որե­ւէ լու­սանկար չէ գտնուած։

______

Hôtel des Invalides

129, Rue de la Grenelle – 75007 PARIS