Յոյսի նշոյլներ

Հակա­ռակ Իս­րա­յէլի կամ­քին, Իրան յա­ջողե­ցաւ Ամե­րիկա­յի Միացեալ Նա­հանգնե­րուն պար­տադրել, որ իր դէմ սան­ձա­զեր­ծո­ւած պա­տերազ­մը աւար­տի ի՛ր թե­լադ­րած պայ­մաննե­րով՝ առանց որե­ւէ զի­ջում կա­տարե­լու այն պա­հանջնե­րուն նկատմամբ, որոնք դրդած էին Իս­րա­յէլն ու ԱՄՆ-ն յար­ձա­կելու իր վրայ. անոնք են՝ հարստա­ցուած իւ­րա­նիումի ար­տադրու­թեան կա­սեցու­մը, անոր պա­հեստնե­րուն ոչնչա­ցու­մը եւ միջ­ցա­մաքա­յին հրթիռ­նե­րու շի­նու­թեան ար­գելքը… Փո­խարէ­նը՝ Իրան ԱՄՆ-ին պար­տադրեց իր պայ­մաննե­րը. բո­լոր ճա­կատ­նե­րուն վրայ՝ յատ­կա­պէս հա­րաւա­յին Լի­բանա­նի մէջ իս­րա­յէլեան յար­ձա­կումնե­րու կա­սեցում, Իրա­նի ինքնիշ­խա­նու­թեան դէմ սպառ­նա­լիք­նե­րու դա­դրե­ցում, Արեւ­մուտքի մէջ Իրա­նի սա­ռեցուած պե­տական դրա­մագ­լուխի վե­րադարձ, պա­տերազ­մին պատ­ճա­ռով վնա­սուած են­թա­կառոյցնե­րու վե­րանո­րոգ­ման հա­մար 300 մի­լիառի չա­փով ներդրում, եւ վեր­ջա­պէս՝ Հոր­մուզի նե­ղու­ցի վե­րահսկում եւ նա­ւերու տա­րան­ցումէն տուրքի գան­ձում։

Պա­տերազ­մի դաշ­տին վրայ ձեռք բե­րուած յա­ջողու­թիւննե­րուն շնոր­հիւ, Իրան կրցաւ խարխլել Իս­րա­յէլ-ԱՄՆ ռազ­մա­վարա­կան յա­րաբե­րու­թիւննե­րը։ Տա­կաւին կա­նուխ է այս եր­կու դաշ­նա­կից­նե­րու փոխ­յա­րաբե­րու­թիւննե­րու ապա­գայ զար­գացման ուղղու­թիւնը ճշդել, այ­սուհան­դերձ, ներ­կայ հանգրուանին, Իրան-ԱՄՆ խա­ղաղու­թեան շուրջ բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րը Իս­րա­յէլը կը զրկեն իր գլխա­ւոր զի­նակի­ցի նե­ցու­կէն։ Մի­ջազ­գա­յին հար­թա­կի վրայ Իս­րա­յէլի մե­կու­սա­ցու­մը ան­հերքե­լի է։

Իս­րա­յէլեան յար­ձա­կումնե­րու ժա­մանա­կաւոր ար­գե­լակու­մը կամ նուա­զու­մը դրա­կան հե­տեւանքներ պի­տի ու­նե­նայ տա­րածաշրջա­նի եր­կիրնե­րուն հա­մար. եր­կիրներ, որոնք տա­րիներ շա­րու­նակ ապ­րած են պա­տերազ­մի մթնո­լոր­տի մէջ՝ միշտ ու­նե­նալով ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թիւննե­րու վտան­գի վա­խը։

Սփիւռքա­հայու­թեան հա­մար եւս խա­ղաղու­թիւնը պի­տի ու­նե­նայ իր բա­րեն­պաստ հե­տեւանքնե­րը։ Մա­նաւանդ այն հա­մայնքնե­րուն հա­մար, որոնք կը գտնուին ան­մի­ջապէս Իս­րա­յէլի յար­ձա­կումնե­րուն են­թա­կայ եր­կիրնե­րու մէջ (ինչպէս՝ Լի­բանան, Սու­րիա, Իրան…), ինչպէս նաեւ անուղղա­կիօրէն ազ­դուող շրջա­կայ եր­կիրնե­րու մէջ (Իրաք, Արա­բական Միացեալ Էմի­րու­թիւններ, Քուէյթ, Քա­թար…)։ Ասի­կա կը վե­րաբե­րի նաեւ նոյ­նինքն Սա­ղիմա­հայու­թեան ու Իս­րա­յէլի հայ գա­ղու­թին, որոնք են­թա­կայ են թէ՛ իրա­նական միջ­ցա­մաքա­յին հրթիռ­նե­րու յար­ձա­կու­մին, եւ թէ՛ Իս­րա­յէլի ծայ­րա­յեղա­կան ու ցե­ղապաշտ կու­սակցու­թիւննե­րու ատե­լավառ վե­րաբեր­ումին։

Ան­ցեալին, Մի­ջին Արե­ւել­քի մէջ հաս­տա­տուած ու բար­գա­ւաճած այս հա­մայնքնե­րը տա­րինե­րու ըն­թացքին՝ պա­տերազ­մէ-պա­տերազմ տկա­րա­ցան եւ անոնց ան­դամնե­րէն շա­տեր լքե­ցին իրենց ծննդա­վայ­րը։ Բայց շա­տեր ալ կառչեցան, պայ­քա­րեցան, կա­պուած մնա­ցին իրենց ստեղ­ծած մի­ջավայ­րին, ըն­տա­նիքին, տու­նին, գոր­ծին, եկե­ղեցիին, դպրո­ցին, ակումբին…

Եթէ իրա­վիճա­կը կա­յու­նա­նայ եւ խա­ղաղու­թիւն հաս­տա­տուի, անոնցմէ շա­տերը տրա­մադիր են վե­րադառ­նա­լու իրենց ծննդա­վայ­րը՝ մա­սամբ վե­րագտնե­լու իրենց ու­նե­ցուած­քը եւ վե­րականգնե­լու իրենց ան­ցեալի փառքն ու աշ­խա­տան­քը։ Ամէն պա­րագա­յի, հիմ­նա­կանին մէջ, խա­ղաղու­թիւնը մե­ծագոյն նուէրը պի­տի ըլ­լայ Մի­ջին Արե­ւել­քը չլքած մեր հայ­րե­նակից­նե­րուն հա­մար։

Հայ­կա­կան Սփիւռքի հնա­գոյն գա­ղութնե­րը անոր ինքնու­թեան կա­րեւոր յե­նարան­ներն են։ Անոնց աշ­խուժու­թիւնն ու կեն­սունա­կու­թիւնը կը կեն­սա­ւորեն սփիւռքա­հայ այլ գա­ղութներ։ Յատ­կա­պէս աւան­դա­կան ու արեւմտա­հայ Սփիւռքին հա­մար՝ թթուածի­նի նման կեն­սա­կան է մի­ջինա­րեւե­լեան հայ գա­ղութնե­րու վե­րականգնու­մը։

Որ­քան որ Հա­յաս­տա­նի հա­մար էական է խա­ղաղու­թեան հաս­տա­տու­մը՝ հա­յաս­տանցի մեր հայ­րե­նակից­նե­րու ար­տա­գաղ­թի հոս­քը կա­սեց­նե­լու եւ Հա­յաս­տան աշ­խարհը բար­գա­ւաճ դարձնե­լու հա­մար, նոյնքան ալ խա­ղաղու­թիւնը էական է Մի­ջին Արե­ւել­քի հա­յու­թեան հա­մար։

Նախ­քան պա­տերազ­մը, Հա­յաս­տան յա­ջող դի­ւանա­գիտա­կան կա­պեր հաս­տա­տած էր Ծո­ցի եր­կիրնե­րուն հետ։ Խաղա­ղու­թիւնը նպաս­տա­ւոր պայ­մաններ պի­տի ստեղ­ծէ տնտե­սական ու դի­ւանա­գիտա­կան կա­պերու հետագայ զար­գացման հա­մար, որուն մէջ էական դե­րակա­տարու­թիւն կը վիճակի նաեւ տեղ­ւոյն հայ հա­մայնքներուն։

Ժ.Չ. ■