ԱՄՆ յարձակեցաւ Վենեզուելայի վրայ
Երկրին նախագահը՝ Մատուրօն եւ կինը ձերբակալուեցան ու Նիւ Եորք տեղափոխուեցան
Միացեալ Նահանգներու նախագահ Տանըլտ Թրամփ, որ դեռ քանի մը ամիս առաջ կը յաւակնէր Նոպէլեան խաղաղութեան մրցանակին, Շաբաթ, Յունուար 3-ի առաւօտեան պաշտօնապէս յայտարարեց, որ ամերիկեան յատուկ ջոկատայինները յաջողութեամբ իրականացուցած են «Բացարձակ վճռականութիւն»(Operation Absolute Resolve) գործողութիւնը եւ ձերբակալուած են Վենեզուելայի նախագահ Նիքոլաս Մատուրօն եւ անոր կինը՝ Սիլիա Ֆլորեսը։
Ըստ Փենթակոնի աղբիւրներուն՝ գործողութիւնը տեղի ունեցած է Քարաքասի մէջ, ուր ամերիկեան «Delta Force» ընտրեալ ուժերը, օդուժի հարուածներու աջակցութեամբ, մուտք գործած են նախագահական նստավայր։ Մատուրօն եւ Ֆլորեսը նախ տեղափոխուած են «USS Iwo Jima» ռազմանաւը, իսկ այնտեղէն օդային ճամբով՝ Նիւ Եորք։
ԱՄՆ Արդարադատութեան նախարար Փեմ Պոնտի հաստատեց, որ զոյգին դէմ Նիւ Եորքի դատարանին մէջ մեղադրանքներ առաջադրուած են «թմրա-ահաբեկչութեան» (narco-terrorisme), քոքայինի ապօրինի շրջանառութեան եւ զէնքի ապօրինի տիրապետման յօդուածներով։
Նախագահ Թրամփ, Ֆլորիտայի իր «Mar-a-Lago» կեցավայրէն կատարած յայտարարութեան մէջ, նշեց, որ Միացեալ Նահանգներ ժամանակաւորապէս պիտի ստանձնէ Վենեզուելայի կառավարումը՝ մինչեւ իշխանութեան «խոհեմ» փոխանցումը։
Վենեզուելայի իշխանութիւնները կատարուածը որակեցին «առեւանգում» եւ «կայսերապաշտական յարձակում»՝ պահանջելով Մատուրոյի անյապաղ ազատ արձակումը։ ՄԱԿ-ի ընդհանուր քարտուղար Անթոնիօ Կութերեշ մտահոգութիւն յայտնեց՝ զգուշացնելով «վտանգաւոր նախադէպի» մասին։
Յարձակման պաշտօնական պատճառը (կամ պատրուակը)՝ «թմրա-ահաբեկչութիւնը» եւ «Արեւներու Քարթելը»
Միացեալ Նահանգներու իշխանութիւնները, գլխաւորութեամբ նախագահ Տանըլտ Թրամփի, այս ռազմական գործողութիւնը հիմնաւորած են ոչ թէ քաղաքական, այլ՝ քրէական եւ ազգային անվտանգութեան պատճառաբանութիւններով։
Ինչպէս վերը ըսինք, հիմնական մեղադրանքը՝ «թմրա-ահաբեկչութիւն»-ն է։ Որպէս իրաւական հիմք օգտագործուած է 2020-ին ԱՄՆ-ու Արդարադատութեան նախարարութեան կողմէ Մատուրոյի դէմ ներկայացուած մեղադրանքը։ Ըստ Ուաշինկթընի՝ Մատուրօն կը ղեկավարէ «Արեւներու Քարթել»-ը (Cartel de los Soles), որ «պետական մակարդակով կազմակերպուած յանցագործութեան խմբաւորում» մըն է։ Ան կը մեղադրուի գոլոմպիական FARC ապստամբ խմբաւորման հետ համագործակցելու եւ տարիներէ ի վեր Միացեալ Նահանգները քոքայինով «ողողելու» յանցանքով, որպէս զէնք օգտագործելով թմրանիւթը ամերիկեան հասարակութեան դէմ։
Գործողութեան մանրամասնութիւնները
Փենթակոնի եւ զանազան աղբիւրներու համաձայն՝ «Բացարձակ վճռականութիւն» գործողութիւնը սկսած է վենեզուելական հակաօդային պաշտպանութեան համակարգերու, ռազմական օդակայաններու եւ հաղորդակցութեան հանգոյցներու ճշգրիտ ռմբակոծմամբ՝ կաթուածահար ընելու համար բանակին դիմադրութիւնը։ Այնուհետեւ, օդային հարուածներուն զուգահեռ, ամերիկեան յատուկ նշանակութեան ուժեր (ենթադրաբար Navy SEALs կամ Delta Force), ուղղաթիռներով իջած են Քարաքասի նախագահական պալատին մէջ (Miraflores)։
Կը հաղորդուի, որ վենեզուելական նախագահական պահակագունդին եւ ամերիկեան ուժերուն միջեւ տեղի ունեցած են բախումներ։ Կան զոհեր վենեզուելական կողմէն, մինչ ամերիկեան կողմը, ըստ նախնական տուեալներու, կորուստ չէ ունեցած։
Թրամփ յայտարարած է, որ այս քայլով ԱՄՆ վերջ դրաւ «ապօրինի բռնապետութեան մը, որ կը թունաւորէր ամերիկացի երիտասարդները»։ Ան աւելցուցած է նաեւ որ ԱՄՆ-ն պիտի կառավարէ Վենեզուելան։
Յիշեցնենք, որ Վենեզուելան աշխարհի ամէնէն հարուստ երկիրն է քարիւղի պաշարներու առումով։
* * *
«Ազատութեան ժամը հասաւ»,– յայտարարած է Վենեզուելայի ընդդիմութեան ծանօթ պարագլուխ Մարիա Գորինա Մաչատօ, որ արժանացած էր Նոպէլեան խաղաղութեան 2025-ի մրցանակին, Թրամփը զրկելով իր երազանքէն։
* * *
Կ՚արժէ յիշել, թէ առանց դոյզն բարդոյթի, ամօթխածութեան զգացումի, Թրամփ համաշխարհայնօրէն յայտարարեց թէ գործողութեան հետեւած է պաստառին առջեւ, բազկաթոռին մէջ թաղուած, «ֆիլմաշարի մը հետեւելու պէս»։
Մենք եւս կը կարծէինք, թէ նման զարգացումներ ֆիլմերու յատուկ են, մոռնալով սակայն նախադէպերը, զորս ամերիկացիները անցեալին արդէն մեզի «պարգեւած են», ի միջի այլոց, քարիւղով հարուստ այլ երկիրներու մէջ։
* * *
Գոլոմպիան կը պատրաստուի Վենեզուելայէն գաղթականներու հաւանական հոսքին, յայտարարած է երկրի առաջնորդ Կուսթաւօ Փեթրօն։
Արձագանգներ Ֆրանսայէն
Վենեզուելայի մէջ ԱՄՆ-ու ռազմական միջամտութեան եւ նախագահ Մատուրոյի ձերբակալութեան լուրը Ֆրանսայի մէջ յառաջացուց երկակի արձագանգ՝ Փարիզի զգուշութեան կոչը եւ քաղաքական որոշ շրջանակներու բուռն դատապարտումը։
Ֆրանսայի Արտաքին գործոց նախարարութիւնը (Քէ տ՚Օրսէ) անմիջապէս արձագանգեց ստեղծուած կացութեան՝ հանդէս գալով անվտանգութեան հրատապ կոչով։ Նկատի ունենալով իրավիճակին խիստ անկայուն եւ պայթիւնավտանգ բնոյթը՝ նախարարութիւնը «Վերջին վայրկեան» ընդգծումով յատուկ զգուշացում հրապարակեց Քարաքասի մէջ գտնուող իր քաղաքացիներուն համար։ Ֆրանսայի դեսպանատունը խստիւ յորդորեց ֆրանսացիներուն մնալ իրենց տուներուն մէջ եւ հեռու մնալ պաշտօնական շէնքերէն ու հաւաքներէն։
Միւս կողմէ, Ֆրանսայի քաղաքական դաշտին մէջ, յատկապէս ձախակողմեան ուժերը, խստիւ դատապարտեցին նախագահ Թրամփի հրահանգով իրականացուած գործողութիւնը՝ զայն որակելով միջազգային իրաւունքի կոպիտ խախտում։
Ընկերվարական կուսակցութեան (PS) առաջին քարտուղար Օլիվիէ Ֆօռ յայտարարեց, որ «ուժը չի կրնար փոխարինել իրաւունքը»։ Ան նախազգուշացուց, որ այս քայլը կրնայ «կանաչ լոյս» վառել աշխարհի բոլոր ինքնակալներուն (autocrates) համար եւ կոչ ուղղեց Ֆրանսայի իշխանութիւններուն՝ «ամենայն խստութեամբ» դատապարտելու այս յարձակումը։
Ֆրանսայի Համայնավար կուսակցութեան (PCF) ղեկավար Ֆապիէն Ռուսէլ իր կարգին կատարուածը որակեց «բացարձակ խայտառակութիւն»՝ պնդելով, որ պատերազմին հիմնական շարժառիթը քարիւղն է։ Ան պահանջեց, որ Ֆրանսան անյապաղ դիմէ ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհուրդին՝ կանխելու համար Լատինական Ամերիկայի մէջ խաղաղութեան սպառնացող վտանգը։
Նախագահ Մաքրոնի ուշացած եւ Ձախին կողմէ «ամօթ» որակուած հակազդեցութիւնը
Նման դէպքի մը համար, նախագահ Մաքրոնի հակազդեցութիւնը հասաւ բաւական ուշ՝ գրեթէ մէկ օր ետք։
Ֆրանսայի նախագահը Շաբաթ, Յունուար 3-ի ուշ ժամերուն «ի գիտութիւն» ընդունեց «Մատուրոյի բռնապետութեան» աւարտը, որով «Վենեզուելայի ժողովուրդը», ըստ իրեն, կրնայ միայն «հրճուիլ»։ Կեցուածք մը, զոր «ամօթ» որակեցին ձախակողմեանները, որոնք Ֆրանսայի նախագահը կը մեղադրեն Միացեալ Նահանգներու նկատմամբ հաճոյակատարութիւն ցուցաբերելու յանցանքով։
«Վենեզուելայի ժողովուրդը այսօր ձերբազատած է Նիքոլաս Մատուրոյի բռնապետութենէն եւ ատով կրնայ միայն հրճուիլ։ Իշխանութիւնը բռնագրաւելով եւ հիմնական ազատութիւնները ոտնահարելով՝ Նիքոլաս Մատուրօ ծանր հարուած հասցուց իր իսկ ժողովուրդի արժանապատւութեան»,– գրած է պետութեան ղեկավարը X-ի վրայ, առանց իր պատգամին մէջ ակնարկելու ամերիկեան այն յարձակումներուն, որոնք յանգեցուցին Վենեզուելայի նախագահին ձերբակալման, նա՛եւ՝ զոհերու, դեռ ամէն ինչ ստոյգ չըլլալով հանդերձ։
Աշխարհի արձագանգը
«Միացեալ Նահանգները զինուած յարձակման արարք մը գործեց Վենեզուելայի դէմ։ Սա խորապէս մտահոգիչ է եւ պէտք է դատապարտուի»,– յայտարարեց Ռուսաստանի Արտաքին գործոց նախարարութիւնը։
Իրանի Արտաքին գործոց նախարարութիւնը եւս խստիւ դատապարտեց Քարաքասի վրայ հարուածները՝ յայտարարելով, որ «ԱՄՆ-ու յարձակումը Վենեզուելայի վրայ ՄԱԿ-ի կանոնադրութեան հիմնական սկզբունքներու ակնյայտ խախտում է»։
Թուրքիան եւս աջակցութիւն յայտնեց Վենեզուելային։ «Ցեղասպան ԱՄՆ-ն, Մերձաւոր Արեւելքի մէջ մարդասպան Իսրայէլի հետ կը շարունակէ իր կայսերապաշտական աւազակութիւնը՝ յարձակելով Վենեզուելայի վրայ։ Մենք կանգնած ենք Վենեզուելայի ժողովուրդին եւ նախագահ Մատուրոյի կողքին։ Այս աւազակութիւնը պէտք չէ անպատիժ մնայ»,– ընկերային ցանցերու վրայ գրած է Թուրքիոյ նախագահ Էրտողանի գլխաւոր խորհրդական Ճեմիլ Էրթեմ։
Հռոմի պապը Կիրակի, Յունուար 4-ին յայտարարեց, թէ «Վենեզուելան պէտք է մնայ անկախ երկիր»։
ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհուրդը Վենեզուելայի հարցով արտակարգ նիստ պիտի գումարէր Երկուշաբթի, Յունուար 5-ին։
ԱՄՆ-ու յաջորդ թիրախը Կրէօնլա՞նտն է
Արդեօք Սպիտակ տունը աշխարհը կը պատրաստէ ԱՄՆ-ու 51-րդ նահանգի ծնունդի՞ն։ Արդարեւ, Սպիտակ տան աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալ Սթիվէն Միլլերի կինը՝ Քեյթի Միլլեր հրապարակած է նկար մը, ուր Կրէօնլանտի քարտէսը կը ներկայացուի ամբողջութեամբ ամերիկեան դրօշի գոյներով։
Քաղաքական վերլուծաբաններու կարծիքով՝ սա յստակ նախանշան մըն է, որ նախագահ Թրամփ կը պատրաստուի կրկին օրակարգ բերելու կղզին գնելու իր հին ծրագիրը։ Եթէ Վենեզուելայի պարագային գործի դրուեցաւ ռազմական ուժը, ապա Կրէօնլանտի պարագային՝ այս քարտէսը կրնայ ըլլալ նախերգանքը «դարու գործարքին», զոր Թրամփ շատո՜նց կ՚երազէ իրականացնել։
Նշենք, թէ այս կղզին կը պատկանի Դանիոյ թագաւորութեան։ Կրէօնլանտը ունի քարիւղի, բնական կազի եւ մանաւանդ՝ հազուագիւտ հողերու ու ռազմավարական հանքանիւթերու հսկայական պաշարներ։ ■
