Մինչ Հայաստան սկսած է ջանքեր գործադրել իր տարածքը պատրաստելու տարածաշրջանային ապաշրջափակման եւ TRIPP ծրագրի իրագործման համար, լուրջ խնդիրներ ծագած են երկաթուղային ցանցի կառավարիչին՝ «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերութեան հետ, որուն քոյր ձեռնարկութիւնը՝ «Հարաւկովկասեան երկաթուղի»-ն կը տնօրինէ հայկական երկաթուղիները։ Եւ անցեալին կնքուած պայմանագիրը կը նախատեսէ այդ գործարքը շարունակել մինչեւ 2038 թուական։
Արդարեւ, «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերութիւնը կը գտնուի սնանկութեան եզրին։ Անոր պարտքը գերազանցած է 50 միլիառ տոլարը (4 թրիլիոն ռուբլի), ինչ որ ստիպած է կրճատել աշխատակազմը եւ վաճառքի հանել Մոսկուայի կեդրոնատեղին։ Ռուս վերլուծաբաններ եւ նախկին պաշտօնեաներ կը նշեն, որ բացի պատերազմական վիճակէն, ընկերութիւնը կը տառապի ահաւոր եղծանումէ (corruption), ուր գողութիւնները կը հասնին միլիառներու։
Փաշինեանի առաջարկը Մոսկուային
Նկատի ունենալով այս վիճակը՝ վարչապետ Փաշինեան Ս. Փեթերսպուրկի մէջ Վլատիմիր Փութինին յայտնած է, որ Հայաստանին անհրաժեշտ է արագ վերականգնել ենթակառոյցները։ Վարչապետը շեշտած է, որ եթէ ռուսական կողմը ի վիճակի չէ այդ ընելու, Հայաստանի կառավարութիւնը պատրաստ է ետ առնելու երկաթուղիի կառավարման իրաւունքը։
Պայմանագրի լուծարման կարելիութիւնը
Ուսումնասիրութիւնները ցոյց կու տան, որ հայկական կողմը կրնայ վաղաժամ լուծարքի ենթարկել պայմանագիրը։ Թէեւ կան որոշ ֆինանսական պարտաւորութիւններ, սակայն փաստաթուղթը ճկուն է եւ թոյլ կու տայ փոխադարձ համաձայնութեամբ վերանայիլ կէտերը։ «Հարաւկովկասեան երկաթուղի»-էն հաստատած են, որ գոյքը կը պատկանի Հայաստանին եւ կառավարութեան որոշումով կարելի՛ է վերադարձնել անոր կառավարումը։
***
Խնդիրը միայն դրամական չէ, այլեւ՝ թեքնիք։ «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերութիւնը ծանր հարուած ստացաւ, երբ արեւմտեան պատիժներուն պատճառով գերմանական «Siemens» ընկերութիւնը դադրեցուց համագործակցութիւնը։ Սա կը նշանակէ, որ ռուսական կողմը այլեւս չի կրնար հայթայթել արդիական գնացքներու անհրաժեշտ պահեստամասերը։ Հետեւաբար, Հայաստանի մէջ խոստացուած ներդրումները ոչ միայն ֆինանսապէս անկարելի են, այլեւ ֆիզիքապէս՝ անիրագործելի, քանի որ Մոսկուան ինքն իսկ սարքաւորումներու լուրջ պակաս ունի։
Սա եւս խորհրդածութեան տեղիք կու տայ, թէ ինչո՛ւ Հայաստան ստիպուած է այլընտրանքներ փնտռելու։
