«Լեզուն՝ Սփիւռքին հետ»

Փետրուար 28-էն Մարտ 1, Լոս Ան­ճըլըսի մէջ տե­ղի ու­նե­ցաւ «Լե­զուն՝ Սփիւռքով մէկ» եռօ­րեայ գի­տաժո­ղովը, զոր հա­մատեղ կազ­մա­կեր­պած էին Հա­րաւա­յին Գա­լիֆոր­նիոյ հա­մալ­սա­րանի (USC) Dornsife հաս­տա­տու­թեան Հա­յերէն ուսմանց բա­ժան­մունքն ու Գա­լուստ Կիւլպէն­կեան հիմ­նարկու­թեան (ԳԿՀ) Հայկական բաժանմունքը։ Սփիւռքի մէջ հա­յերէն լե­զուի կեն­սունա­կու­թեան նուիրուած գի­տաժո­ղովի մը կազ­մա­կեր­պումը հա­զուա­դէպ երե­ւոյթ է։ Ան կը պա­հան­ջէ յանդգնու­թիւն, հա­մոզում, տես­լա­կան, լուրջ հե­տազօ­տու­թիւն, ռազ­մա­վարու­թեան մշա­կում եւ հա­մապա­տաս­խան մի­ջոց­ներ։ Գի­տաժո­ղովին հրա­ւիրուած էին 45 մաս­նա­կից­ներ՝ նպա­տակ ու­նե­նալով ու­սումնա­սիրե­լ հա­յերէ­նի վե­րակեն­սաւոր­ման մի­ջոց­նե­րը, փո­խանա­կել փոր­ձա­ռու­թիւններ եւ ներ­կա­յաց­նե­լ գործնա­կան աշ­խա­տանքներ։

Ընտրուած վայ­րը՝ Լոս Ան­ճըլըսը, խիստ յատ­կանշա­կան է, որով­հե­տեւ ան արեւմտեան Սփիւռքի ամէ­նէն աշ­խուժ ու բազ­մե­րես հա­մայնքն է. դար­ձած է տունը աշ­խարհի զա­նազան ան­կիւննե­րէ ժա­մանած հա­յերու՝ վե­րածուելով լե­զուա­կան տար­բեր աշ­խարհնե­րու հան­դիպման խաչ­մե­րու­կի մը, ուր զիրար կը խա­չաձեւեն արե­ւելա­հայ, արեւմտա­հայ, պոլ­սա­հայ, իրա­նահայ, լի­բանանա­հայ, սու­րիահայ, իրա­քահայ, պուլկա­րահայ եւ մասամբ նորին…

Այս գի­տաժո­ղովը բնա­կանա­բար տե­ղի պի­տի չու­նե­նար, եթէ չըլ­լար Գա­լուստ Կիւլպէն­կեան հիմ­նարկու­թիւնը։ Ար­դէն աւե­լի քան տա­սը տա­րի է, որ այս կա­ռոյ­ցը իր հնգա­մեայ գոր­ծունէու­թեան ծրա­գրե­րուն մէջ կեդ­րո­նական տեղ կը յատ­կացնէ Սփիւռքի մէջ արեւմտա­հայե­րէնի նո­րարա­րական վե­րակեն­սա­ւոր­ման աշ­խա­տան­քին։ Այս նպա­տակով ան տա­րեկան 1.200.000 եւ­րօ կը տրա­մադ­րէ՝ գանձատրե­լով բազ­մա­թիւ ծրա­գրեր. սկսեալ մա­նուկնե­րու ուղղուած տե­սանիւ­թե­րէն ու հրա­տարա­կու­թիւննե­րէն, մին­չեւ պա­տանի­ներու համար կազ­մա­կեր­պուած ճամ­բարներն ու դաս­տիարակ­չա­կան ծրա­գրե­րը, չա­փահաս­նե­րու ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան նա­խաձեռ­նութիւննե­րու դրա­մաշ­նորհնե­րը, հա­մացան­ցա­յին եւ հա­մակարգչա­յին ար­հեստա­գիտա­կան նո­րարա­րու­թիւննե­րը, ինչպէս նաեւ ու­սուցիչ­նե­րու պատ­րաստու­թիւնն ու ման­կա­վար­ժա­կան-դաս­տիարակ­չա­կան առ­ցանց նիւ­թե­րու տրա­մադ­րումը։

Բաղ­դա­տած Սփիւռքի այլ կա­ռոյց­նե­րու՝ Գա­լուստ Կիւլպէն­կեանի նա­խաձեռ­նութիւննե­րը կը քա­լեն հո­սան­քին դէմ։ Հոն, ուր բա­րեսի­րական մեծ հիմ­նադրամ­նե­րուն հա­յեաց­քը բա­ցառա­պէս ուղղուած է դէ­պի Հա­յաս­տան, Կիւլպէն­կեանի ռազ­մա­վարա­կան ծրա­գրե­րը կը կեդ­րո­նանան լե­զուի զար­գացման եւ արեւմտա­հայե­րէնի պաշտպա­նու­թեան վրայ։

Եւ պէտք է խոս­տո­վանիլ, որ այս հե­տեւո­ղական աշ­խա­տան­քին ար­գա­սիքը այ­սօր տե­սանե­լի է. հայ հան­րութեան հա­մար ար­դէն հա­սանե­լի են ման­կա­վար­ժա­կան ու ու­սուցո­ղական բազ­մա­թիւ ար­տադրանքներ, որոնցմէ կրնան օգ­տուիլ բո­լոր անոնք, որոնք կը փա­փաքին ձեռք բե­րել ար­դիական լե­զուա­կան գոր­ծիքներ, ծրա­գրեր ու հա­մացան­ցա­յին նիւ­թեր։

Գո­յացած է նաեւ երի­տասարդնե­րու եւ պա­տանի­ներու կո­րիզ մը, որ տո­գորուած է հա­յագի­տական ստեղ­ծա­րար ծրա­գրե­րով։ Անոնք կրնան դառ­նալ վա­ղուան մշակ­ներն ու ու­սուցիչ­նե­րը եւ նոր սե­րունդ պատ­րաստե­լու ատակ լե­զուի գոր­ծիչնե­րը։

Այս իս­կա­պէս դրա­կան ար­դիւնքնե­րը, սա­կայն, չեն ար­գի­լեր հար­ցադրումներ կա­տարե­լու ապա­գային մա­սին։ Եթէ չըլ­լար Գա­լուստ Կիւլպէն­կեան հիմ­նարկու­թեան Հայ­կա­կան բա­ժան­մունքի տնօ­րէն Ռազ­միկ Փա­նոսեանը, հա­ւանա­բար այսպէս չըլ­լար. իր նշա­նակու­մէն ետք ան որ­պէս ռազ­մա­վարա­կան ուղղու­թիւն ընտրեց արեւմտա­հայե­րէնի վե­րաշ­խուժա­ցումն ու զար­գա­ցու­մը։ Բայց ԳԿՀ-ն փոր­թուկա­լական հիմ­նարկ մըն է, որուն մէկ փոք­րիկ մաս­նիկն է միայն հայ­կա­կան բա­ժան­մունքը։ Անոր ռազ­մա­վարա­կան ուղղու­թիւնը են­թա­կայ է հո­գաբար­ձու մար­մի­նի հա­ւանու­թեան։ Տնօ­րէնի փո­փոխու­թեամբ, բո­լորո­վին նոր ռազ­մա­վարա­կան ուղղու­թիւն մը կրնայ սահ­մա­նուիլ եւ գանձատրուող ծրա­գրե­րը կրնան մէկ օրէն միւ­սը կա­սեցուիլ։ Ու­րեմն, հայ ու­սումնա­կան հա­մայնքնե­րուն եւ հայ­կա­կան պե­տու­թեան կող­մէ լուրջ աշ­խա­տանք կայ տա­նելիք, որ­պէսզի ցան­կա­լի այս ռազ­մա­վարա­կան ուղղու­թիւնը չփո­խուի։ Հար­ցա­կան է, թէ այս մէ­կը որ­քա­նո՞վ իրա­գոր­ծե­լի է, մա­նաւանդ որ Գա­լուստ Կիւլպէն­կեան նոյ­նիսկ իր կեն­դա­նու­թեան չէր կրցած իր կտակին մէջ ներմուծել նման տրամադրութիւն մը։

Գալուստ Կիւլպէն­կեան հիմ­նարկու­թիւնը արեւմտա­հայե­րէնի զար­գացման իր ծրա­գիրը կը սահ­մա­նէ իբ­րեւ սփիւռքա­կեդ­րոն, թէեւ ու­նի այլ ծրա­գրեր եւս, զորս կ՚իրա­կանաց­նէ Հա­յաս­տա­նի մէջ։ Հա­յեցա­կար­գա­յին առու­մով, «սփիւռքա­կեդ­րոն» ձե­ւաչա­փը դժբախ­տա­բար կը սահ­­մա­­­նափա­­կէ արեւմտա­­հայե­րէնի զար­գացման ծրա­գիրը, քա­նի որ չի քա­ջալե­րեր Հա­յաս­տա­նի պե­տու­թիւնը՝ արեւմտա­հայե­րէնը ըն­կա­լելու իբ­րեւ ազ­գա­յին մշա­կու­թա­յին ան­շօ­շափե­լի ժա­ռան­գութեան ան­բա­ժան մաս­նի­կը։ Արեւմտա­հայե­րէնի առնչու­թեամբ, Հա­յաս­տա­նի պե­տու­թիւնը այ­սօր չու­նի այն խօ­սակի­ցը, որուն հետ կարենայ սահմանել լեզուին պետական մակարդակի կարգավիճակը։

Եւ վեր­ջա­պէս, պէտք չէ մոռ­նալ, որ այ­սօր Հա­յաս­տա­նի մէջ եւս գո­յացած է արեւմտա­հայա­խօս սփիւռքա­յին հա­մայնք մը՝ հիմ­նա­կանին մէջ բաղ­կա­ցած Մի­ջին Արե­ւել­քէն ժա­մանած հա­յերէ։ Անոնք նոյնքան ու­շադրու­թեան ար­ժա­նի են եւ կրնան լիովին հան­դի­սանալ Հա­յաս­տա­նի պե­տու­թեան հետ երկխօ­սու­թեան գոր­ծուն հարթակ։

Ժ.Չ. ■