Արտաքին սպառնալիքի՞ ներքոյ քաղաքական միջամտութիւն

Հայոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան Թան­գա­րան-Հիմնարկի (ՀՑԹՀ) տնօ­րէնու­հի՝ Էդի­տա Գզո­յեանի թե­լադ­րուած կամ պար­տադրուած հրա­ժարա­կանը վար­չա­պետ Փա­շինեանի կող­մէ, պատճառ դարձաւ ար­դար դա­տա­պար­տումնե­­րու։ Այս հար­ցը բա­ցայայ­տօ­րէն երե­ւան հա­նեց գիտ­նա­կանի ան­կա­խու­թիւնը հաստատելու, ինչպէս նաեւ՝ քա­ղաքա­կան մի­ջամ­տութեան օրի­նական սահ­մաննե­րը ճշդե­լու անհրա­ժեշ­տութիւնը։ 

Գզո­յեանի հրա­ժարա­կանին յա­ջոր­դե­ցին ՀՑԹԻ-ի հո­գ­ա-բար­ձու մարմինի հրա­ժարա­կան­նե­րը։ Հիմնարկի 74 աշ­խա­տակից­նե­րը բո­ղոքի նա­մակ ուղղե­ցին վար­չա­պետին Գզո­յեանի հրա­ժարա­կանին դէմ։ Մի­ջազ­գա­յին ակա­դեմա­կան շրջա­նակ­նե­րէն՝ ԱՄՆ-էն եւ Եւ­րո­պայէն 25 հա­մալ­սա­րական­ներ դա­տապար­տե­ցին հրա­ժարա­կանը՝ պա­հան­ջե­լով անոր պաշ­տօ­նին վե­րականգնու­մը եւ յայ­տա­րարե­ցին, թէ դոկ­տոր Գզո­յանի հար­կա­դիր հե­ռանա­լը ամբողջ աշ­խարհի ակա­դեմի­կոս­նե­րուն ու պատ­մա­բան­նե­րուն մռայլ պատ­գամ մը կ՚ուղղէ, գիտ­նա­կան­նե­րու աշ­խա­տան­քը կը խա­թարէ։

Սկզբնա­կան շրջա­նին տա­րա­ծուեցան լու­րեր, թէ նա­խարա­րու­թիւնը Ծի­ծեռ­նա­կաբեր­դի բա­րենո­րոգ­ման աշ­խա­տանք­նե­րուն բա­ւարարաչափ լաւ չէ հսկած, սա­կայն այս մե­ղադ­րանքը մէկ­դի դրուեցաւ վար­չա­պետին ան­թա­քոյց յայ­տա­րարու­թեամբ, թէ ի՛ր հրա­մանով կա­տարուած է եղե­լու­թիւնը։ 

Դէպ­քը ու­նի զուտ քա­ղաքա­կան բո­վան­դա­կու­թիւն, բայց միաժա­մանակ երբ նկա­տի կ՚ու­նե­նաք, որ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան յու­շա­համա­լիրի տնօ­րէնը կը նշա­նակուի ան­կախ հո­գաբար­ձունե­րու խորհուրդին կող­մէ եւ ոչ թէ ան­մի­ջակա­նօրէն վար­չա­պետին կամ Հա­յաս­տա­նի Կրթու­թեան, գի­տու­թեան, մշա­կոյ­թի եւ մար­զանքի նա­խարա­րու­թեան, այնուհետեւ հարց կը ծա­գի թէ ինչո՞ւ ՀՑԹՀ-ի տնօ­րէնու­հին են­թարկուած է վար­չա­պետին հրա­հան­գին։ Եւ ին­չո՞ւ հո­գաբար­ձու ան­դամնե­րը ըն­դունած են այդ հրա­ժարա­կանը։ 

ՀՀ Կրթու­թեան, գի­տու­թեան, մշա­կոյ­թի եւ մար­զանքի նա­խարար Ժան­նա Անդրէասեան լրագ­րողնե­րու հետ ու­նե­ցած զրոյ­ցին յայտնած է թէ «բարձր կը գնա­հատէ Գզո­յեանի գի­տա­կան աշ­խա­տան­քը, որ ան կրնայ անար­գել շա­րու­նա­կել թան­գա­րանէն ներս, սա­կայն կա­ռավար­ման ոլոր­տը կ՚են­թադրէ յստակ պա­տաս­խա­նատ­ւութիւններ, ուր ար­ձա­նագ­րուած են լու­ծում պա­հան­ջող հար­ցեր»։

Հասկնա­լու հա­մար, թէ որ­քա­նո՞վ տա­րածաշրջա­նի քա­ղաքա­կան լա­րուած վի­ճակը կրնար ազ­դե­ցու­թիւն գոր­ծել Հա­յաս­տա­նի վար­չա­պետին որո­շու­մին վրայ, զինք մղե­լու որ ՀՑԹՀ-ի տնօ­րէնու­հիին հրա­ժարա­կանը պա­հան­ջէ, կա­րելի է վեր­յի­շել ԱՄՆ-ու փոխ­նա­խագահ Ճէյ. Տի. Վեն­սի՝ Ծի­ծեռ­նա­կաբեր­դի յու­շա­համա­լիր կա­տարած այ­ցե­լու­թեան յի­շատա­կու­մի պա­րագան եւ անոր X-ի հա­շիւէն այ­ցե­լու­թեան լու­րը ջնջե­լու քայ­լը, ինչ որ են­թադրել կու տայ թէ նոյնքան ազ­դե­ցիկ պա­հանջ դրուած է Հա­յաս­տա­նի կա­ռավա­րու­թեան վրայ։

Տա­կաւին, Տի­կին Գզո­յեան չէ մեկ­նա­բանած իր հրա­ժա­րա­կանը։ Յստակ չէ, թէ ի՞նչ է տնօ­րէնու­հիին արա­րողա­կար­գա­յին պա­տաս­խա­նատ­ւութեան շրջա­գիծը նման պա­րագա­ներու, երբ օտար բարձրաս­տի­ճան դի­ւանա­գէտի մը Ցեղաս­պա­նու­թեան հա­մալիր այցե­լու­թեան ժա­մանակ ան կը փո­խարինէ կա­ռավա­րու­թեան մէկ ան­դամը։ 

Ժ.Չ. ■