Մեծարանք եւ ժխտում

Ֆրան­սա­յի հայ կա­թողի­կէնե­րու Սուրբ Խաչ ըն­կե­րակ­ցութիւ­նը քա­ջու­թիւնը ու­նե­ցաւ Հայ առա­քելա­կան եկե­ղեց­ւոյ թե­մի անդրանիկ առաջ­նորդին նուիրուած մե­ծարան­քի երե­կոյթ մը կազ­մա­կեր­պե­լու։ Բնա­կանա­բար, ըն­թերցո­ղին մտքին մէջ ծա­գող առա­ջին հար­ցումը այն է, թէ ին­չո՞ւ Հայ առա­քելա­կան եկե­ղեց­ւոյ թե­մական խոր­հուրդը, Փա­րիզի ծու­խը կամ առաջ­նորդը նման նա­խաձեռ­նութեամբ հան­դէս չե­կան, մա­նաւանդ երբ նկա­տի ու­նե­նանք այն հան­գա­ման­քը, որ Նոր­վան ար­քե­պիս­կո­պոս Զա­քարեան եղած է Հայ առա­քելա­կան եկե­ղեց­ւոյ Ֆրան­սա­յի թե­մի հիմ­նա­դիրն ու անդրա­նիկ առաջ­նորդը։ Երե­ւոյ­թը ա՛լ աւելի գայ­թակղե­ցու­ցիչ կը դառնայ, եթէ նկատի ունենանք, որ առա­քելա­կան թե­մէն ոե­ւէ եկե­ղեցա­կան ներ­կայ չգտնուեցաւ սոյն հան­դի­սու­թեան։ Հարց է, թէ ո՞վ է ար­գի­լողը կամ ի՞նչ է պատ­ճա­ռը։

Այս երե­ւոյ­թը Հայ առա­քելա­կան եկե­ղեց­ւոյ ապ­րած ներ­կայ տագ­նա­պին կա­րեւոր մէկ ցու­ցիչն է։ Հասկնա­լու հա­մար Մայր Աթոռ Սուրբ Էջ­միած­նի բարձրաս­տի­ճան եկե­ղեցա­կան­նե­րուն շուրջ ստեղ­ծուած ճգնա­ժամին էու­թիւնը, կ՚ար­ժէ մօ­տէն քննել Ֆրան­սա­յի հայ առա­քելա­կան թե­մին կող­մէ իր նախ­կին առաջ­նորդին մե­ծարան­քը զլա­նալու պա­րագան։ Հա­կառակ Մայր Աթո­ռի միաբան ըլ­լա­լուն, ար­քե­պիս­կո­պոսի աս­տի­ճան ստա­ցած ըլ­լա­լուն եւ Վազ­գէն Ա. ու Գա­րեգին Ա. երա­նաշը-­նորհ վե­հափառ­նե­րու օրօք ծա­ռայած ըլ­լա­լուն՝ ան այ­սօր չ՚ար­ժա­նանար Առա­քելա­կան թե­մին գնա­հատան­քին։ Ին­չո՞վ կը պայ­մա­նաւո­րուի տաս­նեակ տա­րինե­րու անոր ծա­ռայու­թեան ժխտու­մի այս քայ­լը։

Սա նշա­նակա­լի ցու­ցա­նիշ մըն է, որուն ար­մատնե­րը կ՚եր­կա­րին մին­չեւ Նոր­վան Սրբա­զանը թե­մական առաջ­նորդու­թե­նէն հրա­ժարե­լու մղող ազ­դակնե­րը, կը հաս­նին մին­չեւ Գա­րեգին Բ. կա­թողի­կոսի ան­յարգա­լից վե­րաբեր­ումը Ֆրան­սա­յի առաջ­նորդին նկատ­մամբ եւ անոր սպառ­նա­լի ու ամօ­թալի խօս­քե­րը թե­մական խոր­հուրդի ան­դամնե­րուն առ­ջեւ։ Դէպ­քեր, որոնք Սրբա­զանին հրա­ժարա­կանէն տաս­նեակ տա­րիներ ետք կրկին հան­րա­յին քննար­կումի առար­կայ կը դառ­նան։ Նոյ­նիսկ Վե­հափա­ռին հրա­ժարա­կանը պա­հան­ջող բա­րենո­րոգիչ տա­սը բարձրաս­տի­ճան հո­գեւո­րական­նե­րու խմբա­կին կող­մէ այս մէ­կը կը մատ­նանշուի իբ­րեւ վկա­յու­թիւն՝ Մայր Աթո­ռի միաբան­նե­րուն հան­դէպ Վե­հափա­ռին դրսե­ւորած բռնա­տիրա­կան վե­րաբեր­ումին, ինչպէս նաեւ հայ­րա­կան խնամ­քի եւ քրիս­տո­նէական սի­րոյ վար­դա­պետու­թեան փո­խարէն՝ ու­ժի, սպառ­նա­լիքի ու պար­տադրան­քի կի­րար­կումին։

Այս մօ­տեցու­մը, որ տա­կաւին ու­ժի մէջ է, կ՚ար­գի­լէ Ֆրան­սա­յի հայ առա­քելա­կան թե­մի ղե­կավա­րու­թեան մե­ծարել իր ար­ժա­նաւոր միաբան­նե­րէն մէ­կը կամ նոյ­նիսկ մաս­նակցիլ ի պատիւ անոր կազ­մա­կեր­պուած հան­դի­սու­թեան։ Այ­լա­պէս ին­չո՞վ բա­ցատ­րել այս հրա­ժարու­մը։

Երբ նկա­տի կ՚ու­նե­նանք մե­ծարեալ Նոր­վան Սրբա­զանի եկե­ղեցա­կան, հո­գեւոր, կրթա­կան ու մշա­կու­թա­յին նուիրումն ու տա­րած աշ­խա­տան­քը, ինչպէս նաեւ, հա­կառակ հանգստեան կո­չուած ըլ­լա­լուն, անոր վա­յելած հա­մաժո­ղովրդա­կան սէ­րը, ատի­կա միայն պա­տիւ կը բե­րէ Հայ առա­քելա­կան եկե­ղեց­ւոյ։ Հե­տե­ւա­բար, ոչ մէկ ար­դա­րացում կայ անոր հան­դէպ ան­տե­սու­մի այս քա­ղաքա­կանու­թիւնը կի­րար­կե­լու հա­մար։

Մայր Աթո­ռին կող­մէ ժխտու­մի այս քա­ղաքա­կանու­թիւնը նկա­տելի դարձած էր նաեւ Աւստրիոյ մէջ կա­յացած Եպիս­կո­պոսաց ժո­ղովին առիթով, որուն Նոր­վան ար­քե­պիս­կո­պոսն ու չորս այլ ար­քե­պիս­կո­պոս­ներ հրա­ւիրուած չէին։  

Ժ.Չ. ■