Հա­յաս­տա­նի ար­տա­քին քա­ղաքա­կանու­թիւնը՝ «Սոր­պոն Նու­վէլ»-ի մէջ կա­յացած դասախօսութեան առանցքին

Հա­յաս­տան՝ գտնուելով աշ­խարհա­քաղա­քական խոր վե­րադա­սաւո­րումնե­րու են­թարկուող տա­րածաշրջա­նի մը սրտին մէջ, կը ջա­նայ վե­րասահ­մա­նել իր դի­ւանա­գիտու­թեան ու­ղե­գիծե­րը եւ լսե­լի դարձնել իր ձայ­նը մի­ջազ­գա­յին բե­մահար­թա­կին վրայ։ Ճիշդ այս գլխա­ւոր մար­տահրա­ւէր­նե­րը վեր­լուծե­լու նպա­տակով է, որ Փա­րիզի «Սոր­պոն Նու­վէլ» հա­մալ­սա­րանը Երեք­շաբթի, Մար­տ 17-ին հիւ­րընկա­լեց Հա­յաս­տա­նի ներ­կայ ար­տա­քին քա­ղաքա­կանու­թեան նուիրուած դասախօսութիւն մը։

ՄԱԿ-ի դի­ւանա­գիտու­թեան դաշ­նակցու­թեան (FDNU) նա­խաձեռ­նութեամբ եւ «YereMUN»-ի հետ գոր­ծակցա­բար կազ­մա­կեր­պուած այս հան­դի­պու­մը վա­յելեց Ֆրան­սա­յի մէջ Հա­յաս­տա­նի դես­պան Ար­ման Խա­չատ­րեանի ներ­կա­յու­թիւնը։ Բարձր մա­կար­դա­կի այս զրոյ­ցը, զոր վա­րեցին եւ հա­մադ­րե­ցին FDNU-ի նա­խագահ Սիլ­վիօ Ֆա­սիանօն ու «YereMUN»-ի նա­խագահ Վրոյր Հլղա­թեանը, առիթ ըն­ծա­յեց խո­րու­թեամբ վեր­ծա­նելու Կով­կա­սը յու­զող այժմու խնդիր­նե­րը, մի­ջազ­գա­յին գոր­ծընկեր­նե­րու հետ Երե­ւանի յա­րաբե­րու­թիւննե­րու հո­լովոյ­թը, ինչպէս նաեւ հայ­կա­կան դի­ւանա­գիտու­թեան բա­ցած նոր հե­ռան­կարնե­րը։ Որ­պէս ապա­ցոյց այս հար­ցե­րուն նկատ­մամբ ցու­ցա­բերուած բուռն հե­տաքրքրու­թեան, նշենք որ սրա­հը ամ­բողջու­թեամբ լե­ցուն էր «թի­րախա­յին» ունկնդիր­նե­րով՝ դի­ւանա­գիտա­կան աս­պա­րէզին պատ­րաստուող բազ­մա­թիւ ու­սա­նող­նե­րով, այ­սինքն՝ վա­ղուան դես­պաննե­րով, որոնք եկած էին ծա­նօթա­նալու դաշ­տի իրա­կանու­թեան։

Դես­պա­նը ընդգծեց, որ Հա­յաս­տա­նի ար­տա­քին քա­ղաքա­կանու­թիւնը այ­սօր խո­րապէս ազ­դուած է Լեռ­նա­յին Ղա­րաբա­ղի հետ կա­պուած ող­բերգա­կան իրա­դար­ձութիւննե­րէն եւ տա­րածաշրջա­նային ան­կա­յու­նութե­նէն (2020-ի 44-օրեայ պա­տերազ­մը, 2022-ին Ազեր­պայճա­նի յար­ձա­կումնե­րը եւ 2023-ին ար­ցա­խահա­յու­թեան բռնի տե­ղահա­նու­թիւնը)։ Այս հա­մապատ­կե­րին մէջ, Հա­յաս­տա­նի բա­ցար­ձակ առաջ­նա­հեր­թութիւնն է կա­յու­նացնել կա­ցու­թիւնը, երաշ­խա­ւորել մնա­յուն խա­ղաղու­թիւն մը եւ ապա­հովել իր ազ­գա­յին անվտան­գութիւ­նը՝ հո­ղային ամ­բողջա­կանու­թեան եւ գե­րիշ­խա­նու­թեան լիակա­տար յար­գումով։

Դէմ-յան­դի­ման գտնուելով բազ­մա­կող­մա­նի կա­ռոյցնե­րու տկա­րաց­ման եւ իր աւան­դա­կան դա­շինքնե­րու յա­րու­ցած մար­տահրա­ւէր­նե­րուն՝ Հա­յաս­տան որ­դեգրած է դի­ւանա­գիտա­կան եւ անվտան­գա­յին յա­րաբե­րու­թիւննե­րու բազ­մա­զանաց­ման քա­ղաքա­կանու­թիւն մը։ Այս քայ­լը, ինչպէս պնդեց ան, չի բխիր Ռու­սաստա­նի դէմ ուղղուած կտրուկ շրջա­դար­ձի մը կամ վերջնա­կան խզու­մի մը մի­տու­մէն, այլ առա­ւելա­բար՝ կը հե­տապնդէ ռազ­մա­վարա­կան եւ ճկուն նոր գոր­ծընկե­րու­թիւններ ստեղ­ծե­լու կեն­սա­կան նպա­տակը։ Այս «բա­ցում»-ը կը դրսե­ւորուի Ֆրան­սա­յի, Միացեալ Նա­հանգնե­րու, Հնդկաս­տա­նի եւ Չի­նաս­տա­նի նման եր­կիրնե­րու հետ կա­պերու ամ­րապնդու­մով, ինչպէս նաեւ Եւ­րո­պական Միու­թեան հետ նկա­տելի մեր­ձե­ցու­մով։

Հա­յաս­տա­նի եւ Ֆրան­սա­յի մի­ջեւ յա­րաբե­րու­թիւննե­րը թե­ւակո­խեցին պատ­մա­կան, սերտ եւ հզօր փուլ։ Դես­պան Խա­չատ­րեան ող­ջունեց պատ­մա­կան զօ­րակ­ցութիւ­նը Ֆրան­սա­յի, որ այ­սօր դար­ձած է պաշտպա­նու­թեան մար­զէն ներս Հա­յաս­տա­նի ամէ­նէն կա­րեւոր գոր­ծընկեր­նե­րէն մէ­կը, եւ յայ­տա­րարեց, որ եր­կու եր­կիրնե­րուն մի­ջեւ ռազ­մա­վարա­կան գոր­ծընկե­րու­թեան հա­մաձայ­նա­գիր մը աւար­տա­կան փու­լի մէջ է ու պաշ­տօ­նապէս պի­տի կնքուի Մա­յիսին։ Ֆրան­սա­յի դե­րակա­տարու­թիւնը նոյնպէս վճռո­րոշ նկա­տուե­ցաւ ճգնա­ժամա­յին ժա­մանա­կաշրջան­նե­րուն, յատ­կա­պէս երբ ան կը հա­մանա­խագա­հէր Մինսքի խումբին։

Ան անդրա­դար­ձաւ նաեւ «Խա­ղաղու­թեան խաչ­մե­րուկ» ծրա­գրին, որ կը մի­տի վե­րականգնե­լ տա­րածաշրջա­նային միջպետական կապերը՝ բա­նալով հա­ղոր­դակցու­թեան, առեւ­տուրի եւ ու­ժա­նիւ­թի ու­ղի­ները Հա­յաս­տա­նի եւ իր դրա­ցինե­րուն՝ յատ­կա­պէս Ազեր­պայճա­նի եւ Թուրքիոյ մի­ջեւ։ Սա­կայն, ան կարեւորութեամբ յի­շեցուց, որ այս ապաշրջա­փակու­մը պէտք է իրա­կանա­նայ Հա­յաս­տա­նի սե­փական տա­րած­քին վրայ անոր գե­րիշ­խա­նու­թեան եւ իրա­ւասու­թեան բա­ցար­ձակ յար­գումով։

Ի վեր­ջոյ, վե­րահաս­տա­տելով Հա­յաս­տա­նի հա­ւատար­մութիւ­նը մի­ջազ­գա­յին իրա­ւունքին, դես­պա­նը նշեց, որ կայ­սե­րապաշ­տա­կան նկրտումներ ու­նե­ցող եր­կիրնե­րով շրջա­պատուած փոքր պե­տու­թեան մը հա­մար մի­ջազ­գա­յին չա­փանիշ­ե­րու յար­գումը գո­յատեւ­ման եւ բար­գա­ւաճ­ման լա­ւագոյն երաշ­խիքն է։ Ան ընդգծեց նաեւ յետ­հա­կամար­տա­յին ար­դա­րադա­տու­թեան մար­տահրա­ւէր­նե­րը՝ դի­տել տա­լով, որ հա­կառակ Ազեր­պայճա­նի հետ խա­ղաղու­թեան բա­նակ­ցութիւննե­րու ըն­թացքին կա­տարուած փոխ­զի­ջումնե­րուն, մար­դա­սիրա­կան հար­ցե­րը, ինչպէս ռազ­մա­գերի­ներու վե­րադար­ձը, տա­կաւին կը մնան առ­կախ։

*  *  *

Որ­պէս եզ­րա­փակում յի­շեց­նենք, որ ՄԱԿ-ի դի­ւանա­գիտու­թեան դաշ­նակցու­թիւնը (FDNU) ֆրան­սա­կան ակա­դեմա­կան միու­թիւն մըն է, որ կը նպա­տակադ­րէ ու­սա­նող­նե­րը կրթել դի­ւանա­գիտու­թեան եւ աշ­խարհա­քաղա­քակա­նու­թեան մար­զե­րուն մէջ, մինչ «YereMUN»-ը (Yerevan Model United Nations)  նոյ­նա­տիպ կրթա­կան նա­խաձեռ­նութիւն մըն է՝ երի­տասար­դութիւ­նը հա­մաշ­խարհա­յին հար­ցե­րու մէջ ներգրա­ւելու եւ մի­ջազ­գա­յին բա­նակ­ցութիւննե­րու նրբու­թիւննե­րուն ծա­նօթաց­նե­լու հա­մար։

ՇԱՆԹ ՈՍ­ԿԵ­ՐԻՉԵԱՆ ■