Մեծարանքի երեկոյթ՝ ի պատիւ Նորվան արք. Զաքարեանի

Փարիզի մէջ, մեծարանքի երեկոյթ՝ ի պատիւ ֆրանսահայութեան խորհրդանշական դէմքերէն Նորվան արքեպիսկոպոս Զաքարեանի

Շաբաթ, Մարտ 21-ին, Փա­րիզի Սուրբ Խաչ հայ կա­թողի­կէ եկե­ղեց­ւոյ ծխա­կան սրա­հին մէջ, Ֆրան­սա­յի հայ կա­թողի­կէ Սուրբ Խաչ ըն­կե­րակ­ցութեան նա­խաձեռ­նութեամբ տե­ղի ու­նե­ցաւ հան­դի­սաւոր երե­կոյթ մը՝ ի մե­ծարանս Նոր­վան ար­քե­պիս­կո­պոս Զա­քարեանի: Լեփ-լե­ցուն սրա­հին մէջ ներ­կայ էին Ֆրան­սա­յի հայ կա­թողի­կէ թե­մի առաջ­նորդ Եղիա եպիս­կո­պոս Եղիայեանը, միու­թե­նական բազ­մա­թիւ պա­տաս­խա­նատու­ներ եւ խան­դա­վառ հան­րութիւն մը՝ հա­մախմբուած պա­տուե­լու հա­մար Հայ առա­քելա­կան եկե­ղեց­ւոյ նուիրեալ սպա­սաւո­րը:

Անոնք եկած էին մե­ծարե­լու հա­ւատ­քի, հա­մոզու­մի, արիու­թեան եւ յա­րատե­ւու­թեան տէր հո­գեւո­րական մը, որ ան­խոնջ կեր­պով եւ խո­նար­հութեամբ ծա­ռայած է գա­ղու­թին՝ կի­սելով անոր ու­րա­խու­թիւններն ու վիշ­տե­րը: Նոր­վան Սրբա­զանը յա­ճախ քա­լած է հո­սան­քին հա­կառակ՝ ան­դա­դար շեշ­տե­լով մշա­կոյ­թի, մայ­րե­նի լե­զուի եւ նոր սե­րունդնե­րու կրթու­թեան կեն­սա­կան կա­րեւո­րու­թիւնը՝ սփիւռքի մէջ հա­յու­թիւնը լիար­ժէք ապ­րե­լու: Որ­պէս Հայ առա­քելա­կան եկե­ղեց­ւոյ Ֆրան­սա­յի թե­մի անդրա­նիկ առաջ­նորդ՝ ան չէր վա­րանած հրա­ժարա­կան ներ­կա­յաց­նե­լու իր պաշ­տօ­նէն, երբ Կա­թողի­կոսի պա­հանջնե­րը հա­կասած էին իր հա­մոզումնե­րուն եւ ֆրան­սա­հայ գա­ղու­թի գոր­ծե­րը վա­րելու իր սկզբունքնե­րուն:

Յա­կոբ Թա­լաթի­նեանի բա­րիգալստեան խօս­քէն ետք, ցու­ցադրուեցաւ Նա­րինէ Զա­խարեան-Ֆո­վի հե­ղինա­կած «Կեանք մը՝ ի սպաս եկե­ղեց­ւոյ եւ հայ հա­մայնքին» խո­րագ­րեալ վա­ւերագ­րա­կան ժա­պաւէ­նը, որ ար­ժա­նացաւ ներ­կա­ներու ջեր­մա­գին ծա­փող­ջոյննե­րուն: Ժա­պաւէ­նին մէջ շարք մը անձնա­ւորու­թիւննե­րու եւ մտա­ւորա­կան­նե­րու վկա­յու­թիւննե­րով կը դրուատուէր Սրբա­զան հօր կեանքն ու յանձնա­ռու­թիւնը՝ ու­րուագ­ծե­լով դի­ման­կա­րը մար­դու մը, որուն գոր­ծունէու­թիւնը խո­րապէս դրոշ­մած է ոչ միայն հայ հա­մայնքը, այ­լեւ ֆրան­սա­կան կրօ­նական եւ մի­ջեկե­ղեցա­կան դաշ­տը:

Վա­ւերագ­րա­կան ժա­պաւէ­նը կ՚ար­ձա­նագ­րէր Նոր­վան Սրբա­զանի կեան­քի ան­կիւնա­դար­ձա­յին պա­հերը: 

Կան փոր­ձա­ռու­թիւններ, որոնք ար­մա­տապէս կը վե­րաձե­ւաւո­րեն մար­դու մը գո­յու­թիւնը. Սրբա­զանին հա­մար այդ մէ­կը Ասի­զի հան­դի­պումն էր: Որ­պէս Հայ առա­քելա­կան եկե­ղեց­ւոյ ներ­կա­յացու­ցիչ, այդ պատ­մա­կան մի­ջեկե­ղեցա­կան հա­ւաքին, ան բազ­մած էր Բե­նեդիկ­տոս ԺԶ. պա­պին կող­քին եւ ելոյթ ու­նե­ցած՝ աշ­խարհի չորս ծա­գերէն ժա­մանած պա­տուի­րակ­նե­րուն առ­ջեւ: Սա­կայն, ինչպէս ինք կը վկա­յէ, յայտնու­թիւնը տե­ղի ու­նե­ցաւ լռու­թեան մէջ: Այնքան տար­բեր աւան­դութիւննե­րէ եկող հա­ւատա­ցեալ­նե­րու կող­քին ապ­րուած միաս­նա­կան խո­կու­մը անոր ներշնչեց այն խոր ու յա­րատեւ հա­մոզու­մը, թէ խա­ղաղու­թիւնը հնա­րաւոր է բա­ռերէն ան­դին: Ոչ թէ հան­դի­սաւոր յայ­տա­րարու­թիւննե­րէն, այլ՝ կի­սուած ամ­փո­փու­մէն ծնող խա­ղաղու­թիւնը: Ան­կէ ետք ան հա­մակուեցաւ նո­րոգուած յոյ­սով եւ ժո­ղովուրդնե­րու մի­ջեւ հաշ­տութեան ի սպաս գոր­ծե­լու վճռա­կամու­թեամբ:

Այ­նուհե­տեւ բեմ հրա­ւիրուեցաւ ֆրան­սա­հայու­թեան սի­րելի եր­գիչ Վի­գէն Դար­բի­նեանը, որ անակնկալ կեր­պով մեկ­նա­բանեց Վա­հան Թէ­քէեանի «Եկե­ղեցին հայ­կա­կան» բա­նաս­տեղծու­թեան իր յօ­րինած երաժշտա­կան տար­բե­րակն ու «Թռչէի մտքով տուն»-ը:

Ապա խօսք առաւ Եղիա եպիս­կո­պոս Եղիայեանը, որ իր կար­գին բարձր գնա­հատեց Նոր­վան արքե­պիս­կո­պոս Զա­քար­եա­նի վաս­տա­կը: Ան ընդգծեց, որ Հայ կա­թողի­կէ հա­մայնքին հա­մար մեծ պա­տիւ է հիւ­րընկա­լել Հայ առա­քելա­կան եկե­ղեց­ւոյ վաս­տա­կաշատ առաջ­նորդին նուիրուած այս մե­ծարան­քի երե­կոյ­թը: Իբ­րեւ երախ­տա­գիտու­թեան նշան իր հո­գեւոր առա­քելու­թեան եւ մի­ջեկե­ղեցա­կան երկխօ­սու­թեան բե­րած նպաս­տին՝ ան Սրբա­զանին յանձնեց «Սուրբ Ներ­սէս Շնոր­հա­լի» շքան­շա­նը:

Վեր­ջա­ւորու­թեան, Նոր­վան Սրբա­զանը բեմ հրա­ւիրուեցաւ՝ հա­ղոր­դե­լու իր սրտի խօս­քը: Շնոր­հա­կալու­թիւն յայտնե­լէ ետք կա­թողի­կէ հա­մայնքի կազ­մա­կեր­պիչ մար­մի­նին, Նա­րինէ Զա­խարեան-Ֆո­վին, իր ան­ձին դրա­կան ար­տա­յայ­տուող­նե­րուն եւ ներ­կայ հան­րութեան, ան վեր­յի­շեց իր ման­կութեան տա­րինե­րը, երբ տա­րեդարձ տօ­նելու սո­վորու­թիւն չկար եւ հե­տեւա­բար մե­ծարան­քի այս երե­ւոյ­թը անակնկալ մըն էր իրեն հա­մար, որուն վարժ չէր:

Սրբա­զանը շա­րու­նա­կեց իր խօս­քը՝ ըսե­լով. “Ըրածս պար­զա­պէս լու­մայ մը ձգել էր մեր հո­գեւոր եւ մշա­կու­թա­յին գան­ձա­րանին մէջ։ Ես ոչինչ կրնա­յի ընել առանց ին­ծի աջակ­ցող ան­ձե­րուն. իմ մե­ծարանքս անոնց կ՚ըն­ծա­յեմ։ Իս­կա­պէս երախ­տա­գէտ եմ բո­լորին. ինչ որ ըրած եմ՝ Աս­տուծոյ օգ­նութեամբ եւ օրհնու­թեամբ եղած է։ Ու­րախ եմ, որ այ­սօր մեր մէջ կը գտնուին անոնցմէ Գրի­գոր Պըլ­տեանն ու Սա­հակ Սու­քիասեանը, ինչպէս նաեւ Տիգ­րան Եկա­ւեանը, զոր ես ան­ձամբ գրկած եմ մկրտու­թեան աւա­զանին առ­ջեւ որ­պէս կնքա­հայր”։

Անդրա­դառ­նա­լով դպրո­ցաշի­նական աշ­խա­տանքնե­րուն՝ Սրբա­զան հայ­րը շեշ­տեց. “Կը հա­ւատամ, որ սփիւռքի մէջ մեր հայ­կա­կան յա­րատե­ւու­թիւնը պի­տի ապա­հովենք հայ լե­զուի վե­րակեն­դա­նացու­մով։ Ես եր­բեք չեմ ըն­դունած, որ զո­հը շա­րու­նա­կէ դա­հիճին կի­սատ ձգած գոր­ծը։ Ֆի­զիքա­կան ջար­դե­րուն զու­գա­հեռ, ոչնչա­ցուե­ցաւ հա­զարա­ւոր տա­րինե­րու քա­ղաքակրթու­թիւն մը, որուն մաս կը կազ­մէր նաեւ մեր լե­զուն։ Ի՞նչ տե­սակ մարդ պի­տի ըլ­լամ, եթէ ըն­դունիմ շա­րու­նա­կել այդ կի­սատ գոր­ծը։ Մեր հա­յապահ­պա­նու­թեան խնդրին հան­գոյցը լե­զուն է՝ անոր գոր­ծա­ծու­թիւնն ու վե­րակեն­դա­նացու­մը։ «Հո­գին կա­րեւոր է, լե­զուն կա­րեւոր չէ» ըսուածը սխալ է. մէ­կը միւ­սով պայ­մա­նաւո­րուած է։ Առանց լե­զուն խօ­սելու՝ հո­ղաշեր­տը պար­զա­պէս հող մըն է, ուր լո­լիկ կը բուսնի։ Պէտք է մեր ամ­բողջ ղե­կավա­րու­թիւնը անդրա­դառ­նայ այս իրո­ղու­թեան եւ լուծման ճար մը գտնէ. մենք պէտք է մեր­ժենք գոր­ծուած այս աղէ­տը”։

Ան յի­շատա­կեց նաեւ Ալ­ֆորվի­լի դպրո­ցի կա­ռուցման դժուարին հանգրուան­նե­րը. “Երբ 2009-2010 թուական­նե­րուն յանձնա­խումբ կազ­մուեցաւ Ալ­ֆորվի­լի դպրո­ցի ծրա­գիրը իրա­գոր­ծե­լու հա­մար, ես հո­գեւո­րական ծա­ռայու­թեանս մէջ նման մեծ նա­խաձեռ­նութեան մը չէի սկսեր առանց Աս­տուծոյ ար­տօ­նու­թեան։ Ներ­հա­յեցո­ղական աղօթ­քի մը պա­հուն Աս­տուծոյ յանձնե­ցի այդ ծրա­գիրը. եր­կինքէն պա­տաս­խա­նը դրա­կան էր, բայց գոր­ծը սկսաւ դան­դա­ղիլ ու մար­դոց խօ­սակ­ցութեան նիւթ դառ­նալ։ Վերստին աղօթ­քի մտայ՝ հարցնե­լով. «Ո՜վ Տէր, դուն ինձմէ կը սպա­սես որ­պէս եկե­ղեցա­կան Քրիս­տո­սի աւե­տարա­նու­մը կա­տարել, մինչ ես հայ լե­զուի հա­մար դպրոց շի­նելու ազ­գա­յին գոր­ծով կը զբա­ղիմ։ Սխա­լի՞ մէջ եմ ար­դեօք. եթէ այո՛, ճամ­բայ ցոյց տուր որ հրա­ժարիմ»։ Չէք հա­ւատար, հո­գեւոր կեան­քի ան­բա­ցատ­րե­լի ճամ­բա­ներով եր­կինքէն պա­տաս­խա­նը եկաւ. «Մի՛ մոռ­նար, որ թշնա­մին որո­շած էր երկրէն սրբել լե­զուդ. պի­տի կորսնցնէի՞ր թէ՛ լե­զուդ, թէ՛ փրկչա­խօսա­կան վար­դա­պետու­թիւնդ, որ կեան­քի՛ վար­դա­պետու­թիւն է։ Դուն կ՚ու­զես մա­հացող լե­զուդ վե­րակեն­դա­նաց­նե՞լ. ու­նիս իմ օրհնու­թիւնս, մի՛ վհա­տիր, նա­խաձեռ­նէ՛ եւ ան­պայման յա­ջողու­թեամբ պի­տի պսա­կուի»։ Նոյ­նիսկ զգա­ցի, որ ըսաւ. «Եթէ լքես այս ծրա­գիրը, ականջդ կը քա­շեմ»։ Ան­կէ ետք մտանք աւե­լի դժուար ժա­մանա­կաշրջան մը, բայց յան­կարծ յայտնուեցաւ պրն Գէորգ Արա­պեանը, եւ ամ­բողջ հար­ցե­րը լու­ծուեցան։ Նե­տուե­ցանք գոր­ծին մէջ հսկա­յական խան­դա­վառու­թեամբ. այ­սօր փառք Աս­տուծոյ երկրորդ շէնքն ալ աւար­տած է, կը մնայ ման­կա­պար­տէ­զի բա­ժինը, որուն հա­մար կը յու­սամ՝ Աս­տուած դար­ձեալ պի­տի օգ­նէ մե­զի”։

Աւար­տե­լով իր խօս­քը, Նոր­վան Սրբա­զան պատ­գա­մեց. “Լե­զուի պահ­պանման աշ­խա­տան­քը մի՛ սպա­սէք որ դի­մացէն կամ ու­րի­շէն գայ. ան իւ­րա­քան­չիւր հա­յու գործն է։ Թող Աս­տուած ողոր­մի մե­զի եւ յատ­կա­պէս փրկէ վտան­գուած արեւմտա­հայե­րէնը, որ­պէսզի վե­րակեն­դա­նանայ մեր ոս­կե­ղինիկ ու սքան­չե­լի լեզուն”։

«ՆՅ» ■