Հայաստան պիտի ընդլայնէ Իսրայէլի հետ կապերը

Հայաստանի Արտաքին գործոց նախարարութիւնը շնորհաւորած է Իսրայէլի կառավարութիւնն ու ժողովուրդը՝ երկրին Անկախութեան օրուան առիթով, եւ յայտնած է, որ պատրաստ է ընդլայնելու Իսրայէլի հետ կապերը՝ հակառակ երկու կողմերուն միջեւ գոյութիւն ունեցող երկարամեայ եւ խորապէս զգայուն լարուածութեան:

«X» հարթակին վրայ տարածուած ուղերձին մէջ Արտաքին գործոց նախարարութիւնը նշած է. «Մեր շնորհաւորանքները կը յղենք Իսրայէլի կառավարութեան եւ ժողովուրդին՝ Անկախութեան օրուան առիթով: Հայաստան պատրաստակամ է ընդլայնելու հայ-իսրայէլեան կապերը եւ ուսումնասիրելու համագործակցութեան նոր կարելիութիւններ»։

Հայաստանի եւ Իսրայէլի միջեւ դիւանագիտական յարաբերութիւնները հաստատուած են 1992 Ապրիլ 4-ին։ Դեկտեմբեր 2021-ին Արման Յակոբեան նշանակուած է Իսրայէլի մէջ Հայաստանի դեսպան, որպէս նստավայր ունենալով Թել Ավիվը։

Յարաբերութիւններու հաստատումէն ի վեր, կապերը ընդհանուր առմամբ մնացած են զգուշաւոր եւ երբեմն՝ լարուած։ Լարուածութեան գլխաւոր աղբիւր հանդիսացած է Ազերպայճանի հետ Իսրայէլի ընդարձակ ռազմական համագործակցութիւնը, ներառեալ՝ միլիառաւոր տոլարներու հասնող զէնքի զանգուածային վաճառքը։

Շատ մը հայերու համար սա կը մնայ կեդրոնական խնդիր։ Իսրայէլ երկար տարիներէ ի վեր հանդիսացած է Ազերպայճանի զէնք մատակարարող գլխաւոր երկիրներէն մէկը՝ արդիական զինամթերք տրամադրելով վարչակարգի մը, որ բազմիցս ուժ կիրարկած է հայերուն դէմ։ Հայկական տեսանկիւնէն՝ Պաքուի հետ Իսրայէլի խոր պաշտպանական գործընկերութիւնը ոչ թէ վերացական աշխարհաքաղաքական հարց մըն է, այլ՝ ուղղակի կապուած է հայերու մահուան, տեղահանութեան եւ ազգային ցաւին հետ։

Պաքուի հետ Իսրայէլի գործընկերութիւնը պայմանաւորուած է աւելի լայն ռազմավարական նկատառումներով, ինչպէս՝ ազերպայճանական ուժանիւթի աղբիւրներուն հասանելիութեան ապահովումը եւ տարածաշրջանին մէջ Իրանի դէմ իր դիրքերու ամրապնդումը։ Բայց հայկական տեսանկիւնէն՝ այդ շահերը յաճախ ապահովուած են ուղղակի Հայաստանի անվտանգութեան, հայոց կեանքերուն եւ տարածաշրջանային արդարութեան հաշւոյն։

Լարուածութեան այլ երկարամեայ կէտ մը եղած է Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ Իսրայէլի կեցուածքը, որ աւանդաբար ձեռնպահ մնացած է պետական մակարդակով Հայոց ցեղասպանութիւնը պաշտօնապէս ճանչնալէ. այդ կեցուածքը  մասամբ կը բացատրուի Թուրքիոյ հետ իր յարաբերութիւնները չվնասելու մտահոգութեամբ։ Սա կը մնայ չափազանց կարեւոր հարց մը աշխարհասփիւռ հայութեան համար՝ ոչ միայն իբրեւ պատմական ճշմարտութիւն, այլեւ՝ իբրեւ բարոյական յստակութեան փորձաքար, մա՛նաւանդ նոյն ճակատագրին արժանացած ազգի մը պետութեան կողմէ։

Միեւնոյն ժամանակ, Երուսաղէմի մէջ հայկական դարաւոր ներկայութիւնը կը մնայ կարեւոր մշակութային եւ պատմական օղակ մը՝ երկու ժողովուրդներուն միջեւ։ Հայկական թաղամասը, որ Հին քաղաքի չորս թաղամասերէն մէկն է, հայկական համայնքին օճախն է առնուազն 4-րդ դարէն ի վեր։ Կեդրոնացած Սրբոց Յակոբեանց մայր տաճարին եւ Հայոց պատրիարքարանին շուրջ՝ թաղամասը կը շարունակէ ծառայել որպէս կրօնական եւ մշակութային կեդրոն՝ ցոլացնելով տարածաշրջանին մէջ հայկական վաղեմի ժառանգութիւնը։

Վերջին տարիներուն, սակայն, լարուածութիւն յառաջացած է Հայկական թաղամասի այն հատուածին շուրջ, որ ծանօթ է «Կովերու պարտէզ» անունով՝ վիճայարոյց հողային գործարքի մը պատճառով։ Վէճի առանցքը Հայոց պատրիարքարանին եւ մասնաւոր կապալառուի մը միջեւ ստորագրուած վարձակալութեան պայմանագիրն է, որուն խստօրէն ընդդիմացան տեղւոյն հայ համայնքի անդամները։

Այս խնդիրը եւս ստացաւ քաղաքական լայն տարողութիւն՝ զգայունութեան նոր շերտ մը աւելցնելով Հայաստանի եւ Իսրայէլի միջեւ յարաբերութիւններուն, քանի որ Երուսաղէմի մէջ հայկական ժառանգութեան պահպանման վերաբերող մտահոգութիւնները արձագանգ գտան տեղական համայնքի սահմաններէն շատ աւելի անդին՝ համայն հայութեան մէջ։