Պաքուի մէջ Եւրոպայի Խորհուրդի գրասենեակի ղեկավարը կանչուած է Արտաքին գործոց նախարարութիւն

«Azertac» – Պաքուի մէջ Եւրոպայի Խորհուրդի գրասենեակի ղեկավար Փեթր Սիչ Յունիս 22-ին կանչուած է Ազերպայճանի Արտաքին գործոց նախարարութիւն։

Այս հանդիպումին ընթացքին, ազերպայճանական դիւանագիտութիւնը իր խիստ բողոքը յայտնած է Մարդկային իրաւանց եւրոպական ատեանին (ՄԻԵԱ) կողմէ Յունիս 18-ին Ազերպայճանի դէմ կայացուած վճիռին առնչութեամբ։ Պաքու դատապարտած է այդ որոշումը՝ զայն որակելով «անարդար, կողմնակալ եւ միջազգային իրաւունքի դրոյթներուն հակասող»։

Նախարարութիւնը ընդգծած է իրաւական հակասութիւն մը. մինչ 2016 Յունիս 16-ի «Շիրակովը եւ այլք ընդդէմ Հայաստանի» գործով վճիռը կ՚արձանագրէր ազերպայճանական տարածքներու փաստացի գրաւումը Հայաստանի կողմէ եւ Երեւանի ուղղակի ռազմական ու ֆինանսական աջակցութիւնը վայելող վարչակարգի մը գոյութիւնը, նոր որոշումը կը գործածէ եզրոյթներ, որոնք այս տարածքները կը ներկայացնեն իբրեւ անկախ միաւոր («ԼՂՀ» յապաւումով)։ Ըստ Պաքուի, այս մօտեցումը կը հակասէ միջազգային իրաւունքին եւ Ատեանի սովորական դատական ընթացակարգերուն։

Ազերպայճանական իշխանութիւնները խստօրէն կը քննադատեն ՄԻԵԱ-ն այս բառապաշարին գործածութեան համար, որ կ՚ոտնահարէ երկրին՝ միջազգայնօրէն ճանչցուած գերիշխանութիւնն ու հողային ամբողջականութիւնը։ Վճիռին մէջ «Ազերպայճանի եւ ԼՂՀ-ի միջեւ շփման գիծ» արտայայտութեան, ինչպէս նաեւ այդ միաւորին վերագրուած «բանակ», «իշխանութիւններ», «գլխաւոր դատախազ» եւ «միջնորդ» բառերուն ընդգրկումը որակուած է իբրեւ նախկին ապօրինի անջատողական վարչակարգի օրինականացման փորձ։

Հանդիպման աւարտին, եւրոպացի ներկայացուցիչին յստակօրէն տեղեկացուած է, որ Ազերպայճան կտրականապէս կը մերժէ Ատեանի այս որոշումը, եւ թէ մտադիր է օգտագործել բոլոր հնարաւոր միջոցները՝ պաշտպանելու համար իր օրինական շահերը, ու ըստ այնմ պիտի ձեռնարկէ համապատասխան քայլերու։

***

Յիշեցնենք, որ 2026 Յունիս 18-ին կայացուած իր վճիռով («Վ.Թ.-ն եւ այլք ընդդէմ Ազերպայճանի» գործ), Մարդկային իրաւանց եւրոպական ատեանը դատապարտած է Ազերպայճանը կեանքի իրաւունքի ոտնահարման եւ խոշտանգումներու արգելքի խախտման մեղադրանքներով։ Գործը կը վերաբերէր 2016-ի Ապրիլեան «Քառօրեայ պատերազմ»-ի ընթացքին հայ զինուորի մը գերեվարման, խեղման եւ ապօրինի սպանութեան։ Ճիշդ այս դատապարտման փաստերու շարադրանքին մէջ է, որ Ատեանը յիշատակած է այդ ժամանակաշրջանի աշխարհագրութիւնը՝ յատկապէս «շփման գիծ», եւ չճանչցուած «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան» (ԼՂՀ) եզրերը, ինչ որ ալ յառաջացուցած է Պաքուի դիւանագիտական զայրոյթը։

Իրաւական կարեւորագոյն յաղթանակ

Հայկական տեսանկիւնէն, սա իրաւական կարեւոր յաղթանակ մըն է, քանի որ Ատեանը ճանչցած է Ազերպայճանի պետութեան ուղղակի պատասխանատւութիւնը 2016-ի Ապրիլեան քառօրեայ պատերազմին ընթացքին գործուած պատերազմական ոճիրներուն մէջ։

Դատական գործը յարուցուած է հայ ընտանիքի մը կողմէ (ծնողքն ու քոյրը, որոնք նշուած են Վ.Թ., Լ.Վ. եւ Ա.Գ. սկզբնատառերով)։ Ան կը վերաբերի անոնց որդւոյն եւ եղբօր՝ Հ.Թ.-ի ճակատագրին. հայ զինուոր մը, որ 2016-ի Ապրիլին ծուղակը ինկած էր Լեռնային Ղարաբաղի Թալիշ գիւղի մերձակայքը։

Հետաքննութիւնն ու փորձաքննութիւնները ապացուցած են, թէ հակառակ անոր, որ զինուորը ծանրօրէն վիրաւորուած եւ անպաշտպան վիճակի մէջ էր, գերեվարուած, խոշտանգուած, ապա գլխատուած ու անդամահատուած է ազերպայճանական ուժերուն կողմէ, երբ տակաւին ողջ էր։

Վճիռը. եռակի դատապարտում

ՄԻԵԱ-ն իրաւունք տուած է հայ հայցուորներուն՝ հաստատելով Մարդկային իրաւանց եւրոպական հռչակագիրի երեք գլխաւոր խախտումներ.

• Յօդուած 2-ի խախտում (Կեանքի իրաւունք). Ատեանը դատապարտած է Ազերպայճանը արդէն իսկ վիրաւոր եւ անզէն զինուորի մը դէմ մահաբեր ուժի կիրարկման եւ ապօրինի սպանութեան համար, ինչ որ ոտնահարում է միջազգային մարդասիրական իրաւունքի տարրական կանոններուն։
• Յօդուած 3-ի խախտում (Խոշտանգումներու արգելք) զինուորին նկատմամբ. Ատեանը պաշտօնապէս ճանչցած է, որ զինուոր Հ.Թ.-ն ազերպայճանցի զինուորականներուն կողմէ ենթարկուած է խոշտանգումներու, ինչպէս նաեւ անմարդկային ու արժանապատւութիւնը նուաստացնող վերաբերումի (անդամահատումներ եւ գլխատում)։
• Յօդուած 3-ի խախտում (Խոշտանգումներու արգելք) ընտանիքին նկատմամբ. Ասիկա վճիռին ամէնէն զօրաւոր կէտն է։ Ատեանը համարած է, որ Ազերպայճանը յանցաւոր է զոհին ընտանիքին հանդէպ անմարդկային վերաբերում ցուցաբերելու մէջ։ Այն ծայրայեղ հոգեբանական տառապանքը, որ պատճառուած է դաժանօրէն խեղուած մարմինի մը վերադարձով եւ աճիւններու ամբողջականութիւնը ստանալու անկարելիութեամբ (արժանավայել յուղարկաւորութեան մը համար), իրաւաբանօրէն որակուած է իբրեւ հարազատներուն պարտադրուած խոշտանգում։

Պաքուի բարոյական եւ նիւթական դատապարտումէն անդին, այս որոշումը վճռորոշ նշանակութիւն ունի իրաւաբանական նախադէպի առումով (jurisprudence). ան կը հաստատէ, որ պետութիւնը լիովին պատասխանատու կը մնայ իր զինուորներուն արարքներուն համար (խոշտանգումներ, արտադատարանական մահապատիժներ), նոյնիսկ զինուած հակամարտութեան գործօն գօտիի մը մէջ։ Ճիշդ ասով ալ կը բացատրուի ազերպայճանական դիւանագիտութեան սուր արձագանգը։